Vệ sinh giày trắng, giày vải cho sạch như mới là tháo dây và lót, chải khô bụi, giặt thân vải bằng nước ấm pha xà phòng nhẹ với bàn chải mềm, chà viền đế cao su bằng baking soda sệt hoặc mút melamine, xả thật kỹ rồi phơi trong bóng râm có nhồi giấy trắng. Phần lớn giày bị ố vàng sau khi giặt là do xả chưa sạch và phơi nắng gắt, không phải do giặt chưa đủ mạnh.
Nhận diện chất liệu trước khi giặt
Mỗi phần của đôi giày có chất liệu riêng và chịu nước khác nhau. Lật giày, đọc nhãn may trong lưỡi gà nếu còn, rồi phân loại:
| Chất liệu | Hay gặp ở | Chịu nước | Cách làm sạch chính |
|---|---|---|---|
| Vải canvas (bố) | Giày vải cổ thấp, cổ cao | Tốt | Chải xà phòng, có thể ngâm ngắn |
| Vải lưới (mesh) | Giày chạy, giày thể thao | Khá, nhưng lưới dễ xù | Chải nhẹ, không chà mạnh |
| Da trơn trắng | Giày da thể thao trắng | Kém, không ngâm | Lau khăn ẩm, dưỡng da |
| Da lộn, da nubuck | Mũi giày, gót trang trí | Rất kém | Chải khô, cục tẩy da lộn |
| Đế cao su | Viền đế, mũi đế | Tốt | Baking soda, mút melamine |
| Đế xốp (EVA, bọt) | Giày chạy, dép | Tốt nhưng sợ nhiệt | Chải xà phòng, tránh nắng gắt, tránh sấy nóng |
Một đôi giày thường có hai, ba chất liệu. Làm từng phần theo cách của nó, đừng ngâm cả đôi chỉ vì phần thân là vải.
Đồ cần chuẩn bị
- Hai bàn chải: một lông mềm (bàn chải đánh răng cũ) cho thân vải, một lông cứng hơn cho đế.
- Xà phòng nhẹ: nước rửa chén pha loãng hoặc nước giặt dịu, không chứa chất tẩy màu.
- Baking soda, một ít nước để trộn sệt.
- Mút melamine (miếng tẩy trắng xốp màu trắng): rất hợp với viền đế cao su.
- Khăn bông sạch, chậu nước ấm (khoảng ấm tay, không nóng).
- Giấy trắng không in chữ hoặc khăn giấy để nhồi giày. Không dùng giấy báo vì mực có thể in sang lớp lót sáng màu.
Các bước vệ sinh giày vải trắng
- Tháo dây, rút lót. Dây ngâm riêng trong nước xà phòng ấm; lót giày rửa riêng, phơi riêng.
- Chải khô: đập nhẹ hai đế vào nhau ngoài sân cho rơi cát đất, chải khô toàn bộ thân giày. Đất bám khô mà gặp nước sẽ thành bùn loang vào vải, khó sạch hơn.
- Thấm ướt thân vải bằng bàn chải nhúng nước xà phòng ấm. Chải theo vòng tròn nhỏ, từng mảng một, từ mũi giày ra sau.
- Vết bẩn cứng đầu trên vải trắng: trát baking soda sệt trộn vài giọt xà phòng, để 15–20 phút, chải lại. Với vải màu, thử ở chỗ khuất trước.
- Đế và viền cao su: chà bàn chải cứng với baking soda sệt; vệt đen do quẹt đế (vệt xước đen) thì xoa mút melamine hơi ẩm, vết sẽ mờ rất nhanh. Mút melamine cọ mài mịn, nên không dùng lên da bóng hay vải màu.
- Bên trong giày: chải nhanh với nước xà phòng, đừng làm sũng nước phần đệm gót.
- Xả thật kỹ: dùng khăn sạch nhúng nước trong lau đi lau lại, hoặc dội nước nhẹ lên thân vải, cho đến khi không còn bọt. Đây là bước quyết định giày có ố vàng hay không.
- Thấm bớt nước: ép khăn bông khô lên giày, không vắt xoắn.
- Nhồi giấy trắng vào trong cho giữ dáng và hút ẩm, thay giấy sau vài giờ.
- Phơi ở chỗ thoáng gió, bóng râm. Giày vải thường khô sau một ngày, giày dày lâu hơn.
Vì sao giày trắng giặt xong lại ố vàng
Đây là câu hỏi gặp nhiều nhất. Có vài nguyên nhân chính, và gần như đều tránh được:
- Cặn xà phòng, cặn baking soda còn trong sợi vải. Khi nước bốc hơi, cặn bị kéo ra bề mặt và đọng thành viền vàng ở chỗ khô sau cùng. Cách tránh: xả kỹ, thấm khô đều.
- Nước bẩn từ đệm, lót giày thấm ngược lên vải khi phơi. Đệm sũng nước là nguồn ố. Cách tránh: đừng ngâm cả đôi lâu, thấm khô bên trong.
- Phơi nắng gắt làm keo và đế xốp ngả vàng nhanh, đồng thời làm nước bay hơi không đều. Cách tránh: phơi bóng râm, thoáng gió.
- Nước Javel: tẩy được vải cotton trắng nhưng dễ làm ố vàng sợi tổng hợp, keo, đế xốp, và làm yếu sợi vải. Với giày, không nên dùng.
Nếu giày đã ố vàng vì cặn, giặt xả lại bằng nước sạch rồi phơi đúng cách thường cải thiện rõ. Ố vàng do keo và đế bị lão hoá theo thời gian thì là đổi màu của chính vật liệu, khó trả lại như mới.
Giặt máy được không
Một số giày vải, giày lưới có thể giặt máy, nhưng rủi ro bung keo, biến dạng cao hơn giặt tay. Nếu nhà sản xuất cho phép và muốn giặt máy:
- Tháo dây, lót; cho giày vào túi giặt, thêm vài khăn tắm cũ để giảm va đập.
- Chế độ nhẹ, nước lạnh, không vắt hoặc vắt rất nhẹ.
- Không cho vào máy sấy quần áo: nhiệt làm keo bung, đế co.
Giày da, giày có đèn, giày có đế khí, giày bệt mỏng dán keo nhiều thì không nên giặt máy.
Giày da trắng và chi tiết da lộn
Giày da trơn trắng lau bằng khăn ẩm vắt kiệt có chút xà phòng dịu, lau lại bằng khăn sạch, để khô tự nhiên, rồi thoa một lớp kem dưỡng da không màu mỏng. Nếp gãy ở mũi giày có thể đã nứt bề mặt, lau nhẹ tay ở đó.
Chi tiết da lộn trên giày vải thì chải khô bằng bàn chải cao su hoặc cục tẩy dành cho da lộn, tránh nước. Lỡ dính nước, để khô rồi chải ngược chiều lông cho lông dựng lại.
Lỗi hay gặp
- Ngâm cả đôi qua đêm: keo yếu đi, đệm sũng, ố vàng. Chỉ ngâm dây giày.
- Chà bàn chải cứng lên vải lưới: xù lông, rách lưới.
- Dùng kem đánh răng có hạt màu, kem dạng gel: để lại vệt màu. Nếu dùng, chọn loại trắng và rửa sạch, nhưng baking soda làm việc này tốt hơn.
- Phơi trên mái tôn giữa trưa, sấy bằng máy sấy nóng: đế xốp co, keo bung, vải ố.
- Nhồi giấy báo: mực in sang lớp lót.
- Đi ngay khi giày còn ẩm: mùi hôi, nấm mốc ở đệm. Đợi khô hẳn, sờ trong mũi giày.
Giữ giày trắng lâu bẩn
- Lau nhanh viền đế bằng khăn ẩm sau mỗi lần đi về. Bẩn mới chỉ cần vài giây; bẩn để một tuần cần cả buổi.
- Xịt lớp chống thấm dành cho vải, da lên giày mới hoặc giày vừa giặt xong (làm ở ngoài trời, theo hướng dẫn trên chai) giúp nước và bụi khó ngấm.
- Có hai đôi đi xen kẽ giúp mỗi đôi có thời gian khô thoáng.
- Cất giày trong hộp hoặc túi vải thoáng, có gói hút ẩm vào mùa nồm.
Góc nhìn hôm nay: một buổi chiều cuối tuần
Giặt giày trắng là việc rất hợp để trẻ lớn tự làm: không có hoá chất mạnh, kết quả thấy ngay, và lần sau các em tự giữ giày sạch hơn vì biết công giặt. Người lớn chỉ cần dặn thứ tự: chải khô, chải ướt, xả kỹ, phơi râm. Đôi giày trắng tinh xếp trên bậc cửa lúc chiều là một kiểu thoả mãn rất đời thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giày trắng giặt xong bị ố vàng?
Thường do cặn xà phòng hoặc baking soda chưa xả sạch, nước bẩn từ đệm thấm lên, hoặc phơi nắng gắt. Xả thật kỹ, thấm khô, nhồi giấy trắng và phơi bóng râm sẽ tránh được phần lớn trường hợp.
Có nên dùng nước Javel để giặt giày trắng không?
Không nên. Javel dễ làm ố vàng sợi tổng hợp, keo và đế xốp, lại làm sợi vải yếu đi. Xà phòng nhẹ và baking soda an toàn hơn cho giày.
Làm sạch viền đế giày trắng bằng gì?
Baking soda trộn sệt chà bằng bàn chải cứng, hoặc mút melamine hơi ẩm cho vệt đen quẹt đế. Lau lại bằng khăn ướt sau khi chà.
Giày vải giặt máy được không?
Một số đôi được, nếu nhà sản xuất cho phép: cho vào túi giặt, chế độ nhẹ, nước lạnh, không sấy. Giặt tay vẫn ít rủi ro bung keo, biến dạng hơn.
Phơi giày bao lâu thì khô?
Giày vải mỏng thường khô sau khoảng một ngày ở chỗ thoáng gió, giày dày hoặc trời nồm lâu hơn. Thay giấy nhồi vài lần và chỉ đi khi bên trong mũi giày đã khô hẳn.
