ASMR (Autonomous Sensory Meridian Response) là cảm giác rần rần, râm ran dễ chịu thường bắt đầu ở da đầu, lan xuống gáy và sống lưng, xuất hiện khi nghe tiếng thì thầm, tiếng gõ nhẹ, tiếng lật giấy hoặc khi được ai đó chăm sóc nhẹ nhàng. Cảm giác này đi kèm sự thư thái, buồn ngủ. Không phải ai cũng có ASMR: nhiều người xem video ASMR chỉ thấy bình thường, và có người còn thấy khó chịu — cả hai đều hoàn toàn bình thường.
Một cái tên ra đời năm 2010
Trước khi có tên gọi, nhiều người đã tự hỏi về một cảm giác lạ mà dễ chịu khi xem ai đó cẩn thận gấp khăn, nghe giọng nói nhỏ nhẹ của cô giáo hay khi được thợ cắt tóc chải đầu. Khoảng cuối thập niên 2000, trên một diễn đàn sức khoẻ ở nước ngoài, có người đăng bài mô tả cảm giác này và hàng loạt người vào nhận "mình cũng vậy".
Năm 2010, một người phụ nữ Mỹ tên Jennifer Allen lập một nhóm trên mạng xã hội và đặt cho hiện tượng cái tên nghe rất "khoa học": Autonomous Sensory Meridian Response — phản ứng kinh tuyến cảm giác tự động. Bà kể sau này rằng mình chọn tên nghe nghiêm túc để mọi người dễ bàn luận, chứ nó không xuất phát từ một nghiên cứu nào. Chữ "meridian" ở đây chỉ mang nghĩa hình ảnh, không liên quan đến kinh lạc trong y học cổ truyền.
Từ đó, cộng đồng người làm video ASMR phát triển rất nhanh, rồi giới khoa học bắt đầu nghiên cứu từ giữa thập niên 2010.
Cảm giác ASMR như thế nào
Người có ASMR mô tả khá giống nhau:
- Vị trí: rần rần bắt đầu ở đỉnh đầu hoặc sau đầu, lan xuống gáy, vai, có khi xuống sống lưng và cánh tay.
- Tính chất: râm ran nhẹ như có ai lướt tay qua tóc, kèm cảm giác thư giãn, ấm áp, buồn ngủ.
- Thời gian: thường đến từng đợt ngắn vài giây, lặp lại khi tác nhân tiếp tục.
- Điều kiện: dễ xuất hiện khi đang yên tĩnh, thoải mái; khó xuất hiện khi căng thẳng hay đang để ý chờ nó.
Nhiều người cho biết nếu xem cùng một tác nhân quá thường xuyên, cảm giác yếu đi — cộng đồng gọi vui là "nhờn ASMR". Thường nghỉ một thời gian thì cảm giác trở lại.
ASMR khác gì cảm giác nổi da gà khi nghe nhạc
Hai cảm giác hay bị nhầm, nhưng các nhà nghiên cứu phân biệt khá rõ.
| Đặc điểm | ASMR | Rùng mình khi nghe nhạc (frisson) |
|---|---|---|
| Tác nhân | Tiếng thì thầm, gõ nhẹ, cử chỉ chăm sóc, chuyển động chậm | Đoạn cao trào, đổi hợp âm bất ngờ, giọng hát chạm cảm xúc |
| Vị trí | Da đầu, gáy, lan xuống | Thường khắp người, nổi da gà ở tay |
| Thời gian | Từng đợt, có thể kéo dài nhiều phút | Vài giây |
| Cảm xúc đi kèm | Thư thái, buồn ngủ | Xúc động, phấn khích |
| Nhịp tim | Một nghiên cứu ghi nhận giảm nhẹ | Thường tăng |
Những tác nhân thường gặp
Tác nhân ASMR (người trong cộng đồng gọi là "trigger") rất đa dạng, và mỗi người hợp vài kiểu khác nhau. Một khảo sát lớn năm 2015 của Emma Barratt và Nick Davis, hai nhà nghiên cứu ở Anh, ghi nhận tiếng thì thầm là tác nhân được nhiều người nhắc nhất, tiếp theo là sự chú ý cá nhân, những âm thanh giòn nhỏ và chuyển động chậm. Bài "Các kiểu âm thanh ASMR phổ biến" trong danh mục này đi sâu từng loại.
Điều thú vị là nhiều người nhận ra ASMR từ những thứ không hề được làm ra để gây ASMR: một chương trình dạy vẽ trên truyền hình với giọng dẫn trầm, chậm; tiếng mẹ lật trang báo; cảnh bác sĩ khám nhẹ nhàng. Họa sĩ Bob Ross với chương trình dạy vẽ nổi tiếng trên truyền hình Mỹ thường được cộng đồng ASMR nhắc đến như một ví dụ như vậy.
Ai có ASMR
Hiện chưa có con số đáng tin về tỉ lệ người có ASMR, vì phần lớn khảo sát lấy mẫu từ chính những người đã quan tâm đến ASMR. Điều chắc chắn hơn:
- Có người cảm nhận mạnh, có người nhẹ, có người không hề có.
- Nhiều người kể đã có cảm giác này từ nhỏ, trước khi biết nó có tên.
- Một số người thấy video ASMR khó chịu, thậm chí bực bội — nhất là với tiếng nhai, tiếng miệng. Điều này đôi khi liên quan đến misophonia, được giải thích ở danh mục "Khoa học cảm giác thoả mãn".
Người ta dùng ASMR để làm gì
Trong khảo sát năm 2015 nói trên, phần lớn người tham gia cho biết họ xem ASMR để thư giãn, và nhiều người dùng nó để dễ ngủ hoặc giảm căng thẳng. Đây là lời kể của người dùng, chưa phải bằng chứng điều trị. Bài "Nghiên cứu khoa học về ASMR" tách rõ phần đã có bằng chứng và phần chưa.
Muốn thử ASMR: cách làm
- Dùng tai nghe, âm lượng nhỏ: nhiều video thu bằng micro hai bên, nghe bằng tai nghe mới thấy âm thanh di chuyển từ tai này sang tai kia. Để âm lượng vừa đủ nghe, đừng to.
- Chọn lúc yên tĩnh: tối, nằm hoặc ngồi thoải mái, không làm việc khác.
- Thử nhiều loại tác nhân: thì thầm, gõ móng tay lên gỗ, lật sách, chải tóc giả. Mỗi loại thử vài phút; loại nào làm bạn rần rần hay thư thái thì giữ lại.
- Đừng cố chờ cảm giác: càng căng thẳng chờ, càng khó có. Coi như đang nghe để thư giãn là đủ.
- Không có cảm giác cũng không sao: nhiều người không có ASMR nhưng vẫn thấy những âm thanh nhỏ nhẹ giúp dịu đầu óc.
- Thấy khó chịu thì dừng: không cần "tập cho quen".
Những hiểu lầm hay gặp về ASMR
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| "Ai xem ASMR cũng thấy rần rần" | Không. Nhiều người không có cảm giác này, và điều đó bình thường. |
| "ASMR là một phương pháp chữa bệnh" | Chưa có bằng chứng đủ mạnh; nó là một cách thư giãn. |
| "ASMR chỉ là tiếng thì thầm" | Thì thầm chỉ là một nhóm; còn gõ, giấy, chải, nhập vai… |
| "Tên ASMR do nhà khoa học đặt" | Do một người dùng mạng đặt năm 2010, nghe khoa học cho dễ bàn luận. |
| "Không thích ASMR là khó tính" | Một số âm thanh ASMR gây khó chịu thật với nhiều người. |
ASMR trong đời sống người Việt: những khoảnh khắc quen thuộc
Nhiều người Việt nhận ra mình có ASMR từ những cảnh rất đời thường, trước cả khi biết từ này:
- Gội đầu ở tiệm: tiếng nước chảy, ngón tay day nhẹ da đầu, giọng thợ hỏi nhỏ "nước vậy được chưa em" — gần như đủ mọi tác nhân ASMR trong một lần.
- Ráy tai, cắt tóc ở tiệm hớt tóc cũ: tiếng kéo lách cách sát tai, tiếng lược chải đều.
- Ngồi cạnh bà, mẹ nhặt rau: tiếng ngắt cuống lách tách, nhịp tay chậm rãi.
- Giờ ngủ trưa ở trường: tiếng cô giáo lật giáo án, tiếng quạt trần quay đều.
Nếu bạn từng thấy buồn ngủ lạ thường, da đầu râm ran trong những lúc như vậy, rất có thể bạn có ASMR.
Câu hỏi thường gặp
ASMR là gì?
ASMR là cảm giác rần rần, râm ran dễ chịu thường bắt đầu ở da đầu và lan xuống gáy, sống lưng, xuất hiện khi nghe tiếng thì thầm, gõ nhẹ hay được chăm sóc nhẹ nhàng. Cảm giác này thường đi kèm sự thư thái và buồn ngủ.
ASMR viết tắt của từ gì?
ASMR là viết tắt của Autonomous Sensory Meridian Response. Tên gọi do Jennifer Allen đặt năm 2010 khi lập một nhóm trên mạng; nó không xuất phát từ nghiên cứu khoa học nào.
Vì sao có người xem ASMR không thấy gì?
Vì không phải ai cũng có phản ứng ASMR; mức độ cảm nhận khác nhau rất nhiều giữa từng người. Một số người còn thấy khó chịu với âm thanh ASMR, nhất là tiếng miệng, và điều đó cũng bình thường.
ASMR khác nổi da gà khi nghe nhạc thế nào?
ASMR thường do âm thanh nhỏ nhẹ, cử chỉ chăm sóc gây ra, cảm giác tập trung ở da đầu và đi kèm thư thái. Rùng mình khi nghe nhạc thường đến ở đoạn cao trào, ngắn hơn và đi kèm cảm xúc phấn khích.
Nghe ASMR có cần tai nghe không?
Không bắt buộc, nhưng tai nghe giúp cảm nhận rõ âm thanh di chuyển giữa hai tai trong các video thu bằng micro hai kênh. Nên để âm lượng nhỏ để bảo vệ thính lực.
