Làm sáng đồ bạc bị xỉn đen nhẹ nhàng nhất là cách dùng giấy nhôm: lót giấy nhôm dưới đáy bát, rắc baking soda, đổ nước nóng rồi thả đồ bạc vào sao cho chạm giấy nhôm, vài phút sau lớp đen tự nhạt đi mà không phải chà. Lớp đen là bạc sunfua, cách này biến nó trở lại thành bạc thay vì mài mất kim loại. Người lớn làm phần nước nóng; đồ có đá quý, ngọc trai, đồ cổ và đồ cố ý làm đen thì không dùng cách này.
Vì sao bạc đen đi
Bạc gần như không gỉ trong không khí sạch. Thứ làm bạc đen là các hợp chất lưu huỳnh: có trong không khí ô nhiễm, trong lòng đỏ trứng, hành tỏi, cao su (dây thun, nệm cao su), len, một số mỹ phẩm, và trong mồ hôi. Lưu huỳnh phản ứng với bề mặt bạc tạo lớp bạc sunfua màu vàng, nâu rồi đen.
Vì thế cùng một chiếc vòng, người này đeo vẫn sáng, người kia đeo vài tuần đã đen: thành phần mồ hôi, thói quen tắm suối khoáng, dùng kem dưỡng mỗi người một khác. Dân gian có nhiều cách giải thích chuyện bạc đen, như để "thử gió", "thử độc". Về hoá học, màu đen chỉ cho thấy có lưu huỳnh tiếp xúc với bạc, không phải dấu hiệu chẩn đoán bệnh. Lo lắng về sức khoẻ thì đi khám, đừng dựa vào màu của vòng bạc.
Phần lớn trang sức "bạc" là bạc 925: 92,5% bạc, phần còn lại thường là đồng để cứng hơn. Phần đồng này cũng góp vào việc xỉn màu.
Món nào được làm, món nào không
| Loại đồ | Cách giấy nhôm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thìa, đũa, bát bạc trơn | Hợp | Làm cả món, rửa sạch sau |
| Vòng, nhẫn, dây chuyền bạc trơn | Hợp | Dây mảnh rửa nhẹ tay, tránh rối |
| Bạc có đính đá quý, đá dán keo | Không nên | Nước nóng làm bong keo, một số đá xốp hút nước |
| Bạc có ngọc trai, san hô, hổ phách | Không | Các chất hữu cơ này rất dễ hỏng vì nhiệt và kiềm |
| Bạc xi đen chủ ý (hoạ tiết chìm màu đen) | Không | Cách này làm mất luôn lớp đen tạo nét |
| Đồ mạ bạc mỏng | Cẩn thận | Được, nhưng lớp mạ đã mòn thì lộ kim loại nền |
| Đồ bạc cổ, đồ gia truyền | Không tự làm | Lớp màu thời gian có giá trị, nên hỏi người làm nghề |
Hoá học của cách giấy nhôm
Nhôm hoạt động hoá học mạnh hơn bạc. Khi bạc sunfua và nhôm chạm nhau trong nước có chất điện ly (baking soda hoặc muối), chúng tạo thành một pin rất nhỏ: lưu huỳnh rời khỏi bạc và chuyển sang nhôm, bạc sunfua trở lại thành bạc. Nước nóng làm phản ứng chạy nhanh hơn.
Khác với kem đánh bạc hay kem đánh răng là mài bỏ lớp đen (mỗi lần mài là mất một chút bạc và tạo vết xước li ti), cách này gần như không làm mất kim loại. Vì thế nó hợp với đồ có hoa văn chạm sâu, nơi khăn và kem không vào được.
Khi làm có thể ngửi thấy mùi hơi giống trứng thối: đó là một lượng nhỏ khí chứa lưu huỳnh thoát ra. Mở cửa sổ, làm ở chỗ thoáng.
Các bước làm (người lớn làm)
- Rửa sơ đồ bạc bằng nước ấm và xà phòng nhẹ cho hết dầu, mỹ phẩm bám.
- Lót giấy nhôm phủ kín đáy một bát thuỷ tinh hoặc bát sứ chịu nhiệt, mặt nào lên cũng được. Không dùng bát kim loại.
- Rắc baking soda: khoảng 1–2 thìa canh cho mỗi lít nước. Có thể thêm một thìa muối.
- Đổ nước nóng (vừa sôi, để nguội bớt một chút) vào bát. Sủi bọt mạnh là bình thường. Trẻ em đứng xa phần này.
- Thả đồ bạc vào, đảm bảo từng món chạm giấy nhôm. Dùng đũa gỗ hoặc kẹp nhựa, không thò tay.
- Chờ vài phút. Bạc đen nhẹ sáng lên sau 2–5 phút; bạc đen lâu năm có thể cần làm lại lần hai với nước nóng mới. Giấy nhôm sẽ ngả màu xỉn: đó là lưu huỳnh đã chuyển sang.
- Gắp ra, rửa nước sạch, lau khô ngay bằng khăn mềm, đánh nhẹ bằng khăn sợi nhỏ cho lên bóng.
Bạc làm theo cách này thường sáng trắng hơi mờ, không bóng gương như vừa đánh kem. Muốn bóng hơn, đánh nhẹ bằng khăn đánh bạc chuyên dụng sau cùng.
Các cách khác và nhược điểm
| Cách | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Khăn đánh bạc tẩm sẵn | Tiện, lên bóng đẹp, hợp với bạc xỉn nhẹ | Không vào khe chạm, mài mất một chút bạc mỗi lần |
| Kem đánh bạc | Nhanh, bóng gương | Có chất mài, đồ chạm cần rửa kỹ cặn |
| Kem đánh răng | Có sẵn | Hạt mài thô hơn mức cần, dễ làm xước, cặn bám khe |
| Nước rửa chén loãng | Rất an toàn | Chỉ hết dầu bẩn, không hết lớp đen |
| Ngâm chanh, giấm | Có sẵn | Hiệu quả kém với bạc sunfua, có thể ăn mòn phần đồng trong hợp kim |
Không dùng nước Javel với bạc: clo làm bạc xám ố khó phục hồi. Cũng không dùng giấy nhám hay bột đánh nồi.
Lỗi hay gặp
- Thả nhẫn đính đá vào nước nóng: đá dán keo bong, đá xốp đổi màu.
- Đồ bạc không chạm giấy nhôm: ngâm cả buổi vẫn đen. Mỗi món phải nằm lên giấy nhôm.
- Làm cả bộ bạc xi đen hoa văn: nét hoa văn mất, nhìn phẳng lì.
- Không lau khô: vệt nước, vệt baking soda trắng đục.
- Đánh kem quá thường xuyên: đồ mạ mòn lộ lớp nền, hoa văn tròn cạnh.
Giữ bạc lâu đen
- Cất kín: mỗi món một túi zip nhỏ, ép bớt không khí. Thêm một viên phấn viết bảng hoặc gói than hoạt tính nhỏ vào hộp để hút ẩm và một phần hợp chất lưu huỳnh.
- Tránh cao su, len: không buộc đồ bạc bằng dây thun, không cất trong hộp lót nỉ len hay xốp cao su.
- Đeo thường xuyên: trang sức bạc đeo hằng ngày, được cọ vào da và quần áo, thường sáng hơn món cất trong tủ, miễn là tháo ra khi tắm suối khoáng, đi bơi hồ có clo, bôi kem.
- "Đeo vào sau cùng, tháo ra đầu tiên": đeo sau khi đã xịt nước hoa, bôi kem; tháo ra trước khi rửa bát, làm việc nhà.
- Thìa đũa bạc: rửa ngay sau khi ăn trứng, hành tỏi, nước mắm; lau khô trước khi cất.
Góc nhìn hôm nay: bạc trong đời sống người Việt
Ở nhiều gia đình, bạc gắn với những dịp đặc biệt: vòng bạc đeo cho trẻ nhỏ, bộ thìa bạc được tặng khi con cháu ra đời, đồ bạc của các dân tộc vùng cao với hoa văn chạm tinh xảo. Làm sáng lại một món bạc cũ của bà, của mẹ là một việc nhỏ mà thường gợi lại nhiều chuyện. Với đồ bạc của đồng bào miền núi hay đồ bạc cổ, lớp màu sẫm trong khe hoa văn là một phần vẻ đẹp; muốn làm mới, nên đem tới thợ bạc lâu năm để họ chọn cách vừa sạch vừa giữ nét.
Vòng bạc của trẻ nhỏ thì chỉ cần rửa xà phòng nhẹ, lau khô; khi làm cách giấy nhôm, tráng lại thật kỹ trước khi đeo cho bé.
Câu hỏi thường gặp
Làm sáng bạc bị đen tại nhà bằng cách nào?
Lót giấy nhôm dưới bát, rắc baking soda, đổ nước nóng rồi thả đồ bạc vào sao cho chạm giấy nhôm. Sau vài phút lớp đen nhạt đi, gắp ra rửa sạch và lau khô. Người lớn làm phần nước nóng.
Vì sao vòng bạc đeo bị đen?
Do các hợp chất lưu huỳnh trong mồ hôi, mỹ phẩm, không khí, nước suối khoáng phản ứng với bạc tạo bạc sunfua màu đen. Màu đen không phải là dấu hiệu bệnh; lo lắng về sức khoẻ thì nên đi khám.
Có nên dùng kem đánh răng để đánh bạc không?
Không nên dùng thường xuyên. Kem đánh răng có hạt mài thô hơn mức cần, dễ làm xước và để lại cặn trong khe hoa văn. Cách giấy nhôm hoặc khăn đánh bạc chuyên dụng nhẹ nhàng hơn.
Nhẫn bạc đính đá có làm sáng bằng giấy nhôm được không?
Không nên, vì nước nóng có thể làm bong keo và hỏng một số loại đá. Với món đính đá, ngọc trai, hãy lau bằng khăn đánh bạc ở phần kim loại hoặc nhờ thợ bạc làm.
Cất đồ bạc thế nào để lâu bị đen?
Cất mỗi món trong túi kín, ép bớt không khí, thêm viên phấn hoặc gói than hoạt tính vào hộp. Tránh để gần cao su và len, lau khô trước khi cất.
