Trồng rau thơm ở ban công hay bậu cửa sổ làm được với chỗ có khoảng bốn đến sáu tiếng nắng mỗi ngày, chậu sâu 15–20 cm có lỗ thoát nước và đất tơi trộn phân hữu cơ. Dễ nhất cho người mới là húng lủi, rau răm, hẹ, tía tô và sả, vì có thể trồng thẳng từ cành hay gốc mua ở chợ. Bí quyết để rau ra đều là cắt thường xuyên và ngắt bỏ ngồng hoa.
Vì sao rau thơm hợp với nhà phố
Rau thơm là thứ bữa cơm Việt dùng ít mà cần đều: vài lá húng cho bát phở, nắm rau răm cho đĩa trứng vịt lộn, mấy lá tía tô cho bát cháo. Mua ở chợ thường phải lấy cả bó, dùng không hết thì héo. Một dãy chậu nhỏ ở ban công cho phép cắt vừa đủ mỗi bữa, lá còn tươi giòn.
Rau thơm cũng là loại cây cho người trồng cảm giác hoàn thành nhanh nhất. Cắm một cành húng lủi xuống đất ẩm, chừng một tuần đã thấy lá non; ba bốn tuần đã cắt được lứa đầu. So với cây cảnh phải chờ hàng tháng mới thấy lá mới, vòng quay đó khiến việc chăm thú vị hơn nhiều, nhất là với trẻ con.
Chọn loại rau theo chỗ nắng nhà mình
| Loại rau | Nắng cần | Độ ẩm đất | Trồng từ | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Húng lủi (bạc hà Việt) | Nắng nhẹ đến nửa ngày | Ưa ẩm | Cành mua ở chợ | Lan rất nhanh, nên trồng chậu riêng |
| Rau răm | Nắng nhẹ, chịu bóng | Rất ưa ẩm | Cành, đốt có rễ | Hợp bậu cửa ít nắng |
| Húng quế | Nắng nhiều | Ẩm vừa | Hạt hoặc cành | Ngắt hoa đều để lá không cứng |
| Tía tô | Nắng vừa | Ẩm vừa | Hạt hoặc cành | Lá đẹp màu tím khi đủ nắng |
| Kinh giới | Nắng vừa | Ẩm vừa | Hạt hoặc cành | Ngắt ngọn cho bụi rậm |
| Hẹ | Nắng vừa | Ẩm vừa | Gốc có rễ | Cắt sát gốc vẫn mọc lại |
| Sả | Nắng nhiều | Ẩm vừa | Củ sả mua chợ còn gốc | Cần chậu to, sâu |
| Ngò rí (rau mùi) | Nắng nhẹ, trời mát | Ẩm vừa | Hạt | Nhanh ra hoa khi trời nóng |
Ban công hướng nam và đông thường có nắng tốt nhất. Ban công hướng bắc, hoặc bậu cửa có mái hiên che, hợp với húng lủi và rau răm hơn húng quế. Có thể quan sát một ngày xem nắng chiếu vào chỗ định đặt chậu từ mấy giờ đến mấy giờ trước khi mua chậu.
Chậu, đất và cách bố trí
Rau thơm rễ nông nên không cần chậu quá to, nhưng cần đủ sâu để đất không khô quá nhanh giữa trưa: khoảng 15–20 cm cho húng, rau răm, tía tô; 25–30 cm cho sả. Chậu dài kiểu khay treo lan can rất hợp cho ban công hẹp. Mọi chậu đều phải có lỗ đáy.
Đất nên tơi, giữ ẩm vừa phải và có chất dinh dưỡng: đất sạch trộn thêm xơ dừa và một phần phân trùn hoặc phân hữu cơ hoai mục. Tránh lấy đất vườn sét nặng cho vào chậu; tưới vài lần là đất nén cứng như gạch.
Khi đặt chậu ở ban công cao tầng, nhớ an toàn: không treo chậu phía ngoài lan can, chậu treo phải được buộc chắc, không để chậu sát mép nơi trẻ nhỏ có thể trèo lên. Nước tưới chảy xuống nhà dưới cũng là chuyện nên tính trước bằng khay hứng.
Trồng từ bó rau mua ở chợ
Đây là cách nhanh và rẻ công nhất, rất hợp làm cùng con:
- Chọn cành: lấy những cành húng lủi, rau răm, tía tô còn tươi, thân chắc, dài khoảng 10–15 cm.
- Tỉa lá: bỏ lá ở phần thân dưới, chỉ giữ vài lá trên ngọn để cành bớt mất nước.
- Ra rễ: cắm vào cốc nước sạch đặt chỗ sáng không nắng gắt. Rau răm và húng lủi thường ra rễ trắng ở các đốt sau khoảng một tuần. Thay nước hai ba ngày một lần.
- Trồng: khi rễ dài vài centimet, trồng xuống chậu đất ẩm, cách nhau khoảng một gang tay. Để chỗ râm vài ngày rồi mới ra nắng.
Với sả, mua củ sả còn nguyên phần gốc, cắt bớt lá, ngâm phần gốc trong nước. Khi thấy rễ nhú thì trồng xuống chậu sâu. Với hẹ, mua bó hẹ còn rễ, cắt lá cho ăn, trồng phần gốc xuống đất là lại mọc.
Tưới, bón và thu hoạch cho rau ra đều
Tưới
Rau thơm trong chậu khô nhanh hơn cây cảnh, nhất là chậu nhỏ ngoài nắng. Mùa nóng thường phải tưới mỗi sáng; chiều thấy lá rũ thì tưới thêm. Vẫn nên thử đất bằng ngón tay: mặt đất khô 1–2 cm là tưới. Rau răm và húng lủi chịu ẩm nhiều hơn; húng quế, sả không thích đất sũng.
Bón
Mỗi hai ba tuần rải một ít phân trùn quanh gốc hoặc tưới nước phân hữu cơ pha loãng. Vì là rau ăn sống, ưu tiên phân hữu cơ đã hoai và rửa rau kỹ trước khi ăn.
Cắt đúng cách
Đây là phần nhiều người làm ngược: sợ cây yếu nên không dám cắt. Thực ra rau thơm càng cắt đúng càng rậm. Khi cắt, giữ lại ít nhất một phần ba thân và cắt ngay phía trên một cặp lá. Từ hai nách lá đó sẽ mọc ra hai nhánh mới, bụi rau dày dần.
Húng quế, tía tô, kinh giới khi ra ngồng hoa thì lá trở nên nhỏ, cứng và kém thơm, cây dồn sức nuôi hạt. Ngắt bỏ ngồng hoa ngay khi thấy, trừ khi muốn để hạt.
Sâu bệnh hay gặp và cách xử lý không cần thuốc
| Vấn đề | Dấu hiệu | Xử lý |
|---|---|---|
| Rệp | Chấm xanh, đen li ti dưới lá, ngọn non quăn | Xịt nước mạnh, lau bằng khăn ẩm, cắt ngọn bị nặng |
| Sâu ăn lá | Lá thủng lỗ, có phân sâu đen | Soi mặt dưới lá buổi sáng, bắt bằng tay |
| Nhện đỏ | Lá lốm đốm vàng nhạt, có tơ mảnh | Tăng độ ẩm, rửa lá, cắt lá hỏng |
| Thối gốc | Gốc đen mềm, cây rũ dù đất ướt | Giảm tưới, giâm lại ngọn khoẻ |
| Ốc sên | Lá bị gặm, có vệt nhớt | Bắt buổi tối, dọn chỗ ẩm quanh chậu |
Vì là rau ăn sống, tránh xịt thuốc bảo vệ thực vật trong nhà. Dung dịch tự pha như nước tỏi, nước xà phòng cũng nên dùng thận trọng và rửa rau kỹ; nhiều khi chỉ cần cắt bỏ phần bị sâu là cây tự hồi.
Làm cùng trẻ con: việc nhỏ, kết quả thấy được
Một chậu rau thơm là bài học sinh học trọn vẹn trong vài tuần: thấy rễ trắng mọc ra từ đốt thân trong cốc nước, thấy lá quay về phía nắng, thấy cây mọc thêm hai nhánh sau khi cắt ngọn. Trẻ có thể phụ trách tưới một chậu riêng, ghi ngày cắm cành và ngày thu hoạch lứa đầu lên một tờ giấy dán tủ lạnh. Khi trẻ tự tay hái mấy lá húng bỏ vào bát canh của cả nhà, đó là cảm giác thoả mãn rất thật, đến từ việc chờ đợi có kết quả.
Người lớn lo phần dùng kéo và bê chậu nặng; trẻ nhỏ chỉ nên ngắt lá bằng tay.
Câu hỏi thường gặp
Rau thơm nào dễ trồng nhất ở ban công?
Húng lủi, rau răm và hẹ là dễ nhất vì trồng thẳng từ cành hoặc gốc mua ở chợ và chịu được nắng nhẹ. Tía tô, kinh giới và húng quế cũng dễ nếu ban công có ít nhất nửa ngày nắng.
Trồng rau thơm trong chậu cần sâu bao nhiêu?
Khoảng 15–20 cm là đủ cho phần lớn rau thơm như húng, rau răm, tía tô. Sả cần chậu sâu hơn, khoảng 25–30 cm. Chậu quá nông sẽ khô đất rất nhanh vào giữa trưa.
Vì sao húng quế ra hoa thì lá nhỏ và kém thơm?
Khi ra hoa, cây dồn sức nuôi hạt nên lá nhỏ lại và cứng hơn. Ngắt bỏ ngồng hoa ngay khi thấy và cắt ngọn đều đặn để cây tiếp tục ra lá.
Cắm cành rau răm vào nước bao lâu thì ra rễ?
Thường khoảng một tuần là thấy rễ trắng ở các đốt, tuỳ thời tiết. Thay nước hai ba ngày một lần và đặt cốc ở chỗ sáng nhưng không nắng gắt.
Bậu cửa sổ ít nắng có trồng rau thơm được không?
Được với rau răm, húng lủi và hẹ, vì chúng chịu bóng khá tốt. Húng quế, sả và tía tô cần nhiều nắng hơn, để chỗ thiếu sáng sẽ vươn dài và nhạt màu.
