Cây cảnh trong nhà dễ sống cho người mới: chọn loài, đặt chỗ, tưới đúng

Cây cảnh trong nhà dễ sống nhất cho người mới là những loài chịu được thiếu sáng và quên tưới: trầu bà, lưỡi hổ, kim tiền, cỏ lan chi, phát tài, lan ý. Bí quyết không nằm ở loài cây mà ở ba việc: đặt cây đúng chỗ sáng, dùng chậu có lỗ thoát nước và chỉ tưới khi đất đã khô. Phần lớn cây chết trong tay người mới là do tưới quá nhiều, không phải do bỏ đói.

Vì sao cây trong nhà hay chết dù chăm rất kỹ

Người mới thường yêu cây theo kiểu ngày nào cũng ghé thăm và ngày nào cũng tưới một chút. Với cây trong nhà, đó lại là cách nhanh nhất để mất cây. Trong phòng kín, ít gió, ít nắng, nước trong chậu bay hơi chậm hơn ngoài trời nhiều lần. Đất ướt liên tục thì rễ thiếu không khí, bắt đầu thối từ đầu rễ, lá vàng rồi rũ. Nhìn lá rũ, người chăm lại nghĩ cây khát và tưới thêm. Vòng lặp đó giết rất nhiều cây trầu bà, kim tiền mua về chưa được một tháng.

Lý do thứ hai là ánh sáng. Mắt người tự điều chỉnh nên thấy góc phòng vẫn "sáng sủa", nhưng lượng ánh sáng ở đó có khi chỉ bằng một phần nhỏ so với cạnh cửa sổ. Cây đặt ở góc tối không chết ngay; nó sống lay lắt, ra lá nhỏ dần, thân vươn dài về phía cửa, rồi một ngày rụng lá hàng loạt.

Lý do thứ ba là chậu. Chậu sứ đẹp không có lỗ đáy, hoặc chậu nhựa lồng trong chậu sứ mà nước đọng ở đáy chậu ngoài, đều biến rễ cây thành ngâm nước.

Sáu loài dễ sống nhất cho người mới

Dưới đây là những loài được bán phổ biến ở các chợ cây Việt Nam, chịu được điều kiện trong nhà và tha thứ cho lỗi của người mới.

Ba loài trầu bà, kim tiền, lan ý cùng thuộc họ Ráy, nhựa có tinh thể canxi oxalat gây bỏng rát miệng nếu trẻ nhỏ hoặc chó mèo nhai phải. Nhà có trẻ dưới ba tuổi hay mèo thích gặm lá thì đặt chúng trên cao, hoặc ưu tiên cỏ lan chi.

Chọn chỗ đặt cây: thử bằng cái bóng của bàn tay

Không cần máy đo ánh sáng. Vào buổi trưa ngày nắng, giơ bàn tay cách mặt chỗ định đặt cây khoảng 30 cm:

• Bóng rõ nét, viền sắc: nắng trực tiếp. Hợp với sen đá, xương rồng, rau thơm; trầu bà, lan ý dễ cháy lá.
• Bóng mờ nhưng vẫn thấy hình bàn tay: sáng gián tiếp. Chỗ lý tưởng cho hầu hết cây lá trong nhà.
• Gần như không thấy bóng: thiếu sáng. Chỉ lưỡi hổ, kim tiền chịu được một thời gian, và nên xoay vòng ra chỗ sáng vài tuần một lần.

Cách cửa sổ một đến hai mét thường là vùng sáng gián tiếp tốt. Cửa hướng đông có nắng sáng dịu; cửa hướng tây có nắng chiều gắt, nên kéo rèm mỏng. Cây đặt cạnh cửa sổ nên xoay chậu một phần tư vòng mỗi tuần để không bị nghiêng về một phía.

Tránh đặt cây ngay dưới luồng gió điều hoà hoặc cạnh cục nóng. Gió lạnh khô liên tục làm mép lá cháy nâu, còn hơi nóng thì làm đất khô bất thường.

Tưới đúng: thử đất bằng ngón tay, không tưới theo lịch

Quy tắc dễ nhớ nhất: cắm ngón trỏ xuống đất tới đốt thứ hai, khoảng 2–3 cm. Còn ẩm mát thì chưa tưới. Khô thì tưới. Lịch "ba ngày một lần" không đúng cho mọi nhà, vì mùa nồm miền Bắc, mùa mưa miền Nam, phòng có điều hoà hay phòng nắng đều làm đất khô với tốc độ rất khác nhau.

Khi tưới, tưới đẫm cho tới khi nước chảy ra lỗ đáy, rồi đổ bỏ nước trong đĩa lót sau khoảng 15 phút. Tưới đẫm một lần tốt hơn tưới nhấp nháp mỗi ngày: nước đi xuống hết bầu rễ, rồi đất có thời gian khô bớt và thở.

Một mẹo khác cho người hay quên: nhấc chậu lên ngay sau khi tưới để nhớ cảm giác nặng. Vài ngày sau nhấc lại, chậu nhẹ hẳn là lúc nên tưới. Chậu nhựa nhỏ thì cách này chính xác đến bất ngờ.

Dấu hiệu tưới nhiều và tưới thiếu

Chậu và đất: hai thứ người mới hay bỏ qua

Chậu bắt buộc có lỗ thoát nước. Nếu thích chậu sứ không lỗ, dùng nó làm chậu ngoài: trồng cây trong chậu nhựa có lỗ, lồng vào trong, và lót vài viên sỏi dưới đáy chậu ngoài để chậu trong không ngồi trong nước đọng.

Cây mua ở chợ thường trồng trong xơ dừa hoặc đất rất chặt để tiện vận chuyển. Không cần thay chậu ngay; để cây quen chỗ mới hai đến bốn tuần rồi mới thay. Khi thay, dùng giá thể tơi: đất sạch trộn thêm xơ dừa, trấu hun hoặc đá perlite để thoát nước. Chậu mới chỉ nên lớn hơn chậu cũ khoảng 2–5 cm đường kính; chậu quá to giữ nhiều nước thừa quanh rễ nhỏ, lại dễ úng.

Lịch chăm cây đơn giản cho người bận

1. Mỗi tuần: thử đất bằng ngón tay, tưới cây nào cần; xoay chậu cây cạnh cửa sổ.
2. Hai tuần một lần: lau bụi trên lá bằng khăn ẩm. Lá bám bụi nhận ít ánh sáng hơn, cây trong phòng thiếu sáng càng thiệt.
3. Mỗi tháng trong mùa cây lớn: bón phân tan chậm hoặc phân nước pha loãng hơn hướng dẫn trên bao bì. Cây trong nhà lớn chậm, bón đậm dễ cháy rễ.
4. Khi thấy rễ lòi ra lỗ đáy: thay chậu lớn hơn một cỡ.
5. Khi lá úa: cắt sát cuống bằng kéo sạch.

Cảm giác dễ chịu của việc chăm cây đến từ những lần nhỏ như vậy: thấy một lá non mới bung ra, thấy cây ngừng rũ sau khi chuyển ra chỗ sáng. Không cần một bức tường cây; một chậu trầu bà sống khoẻ trên kệ sách đã đủ.

Những hiểu lầm thường gặp

"Cây trong nhà lọc sạch không khí"

Ý này lan rộng từ một nghiên cứu của NASA năm 1989, thử cây trong buồng kín nhỏ. Các phân tích sau đó cho thấy trong một căn phòng thật, cần số lượng cây rất lớn mới tạo ra khác biệt đo được so với việc mở cửa thông gió. Cây trong nhà đẹp và dễ chịu, nhưng không thay được cửa sổ mở và máy lọc không khí.

"Cây trong phòng ngủ hút hết oxy ban đêm"

Ban đêm cây có hô hấp và thải khí CO2, nhưng lượng đó từ vài chậu cây nhỏ hơn rất nhiều so với một người ngủ cùng phòng. Vài chậu cây trong phòng ngủ không đáng lo.

"Lá vàng là cây sắp chết"

Lá già ở gốc vàng rồi rụng là chuyện tự nhiên, nhất là sau khi cây đổi chỗ. Chỉ đáng lo khi lá non cũng vàng hoặc nhiều lá vàng cùng lúc.

Bắt đầu từ đâu cho chắc tay

Chọn một hoặc hai chậu, không chọn mười. Bắt đầu với trầu bà hoặc lưỡi hổ, đặt chỗ sáng gián tiếp, dán một mẩu giấy nhớ ghi ngày tưới gần nhất lên chậu. Sau một tháng, khi đã quen nhịp khô ướt của nhà mình, hãy thêm loài thứ ba. Người làm vườn lâu năm hay nói cây dạy người chăm; quan sát lá và đất trong bốn tuần đầu là bài học tốt hơn mọi lịch tưới in sẵn.

Muốn đi tiếp, các chợ cây lớn như chợ hoa Quảng An ở Hà Nội hay đường Hoàng Sa ven kênh Nhiêu Lộc ở TP. Hồ Chí Minh là nơi tốt để nhìn tận mắt nhiều loài và hỏi người bán cách chăm phù hợp khí hậu địa phương.