Trồng cây thuỷ canh trong lọ nước là cách để cây sống với rễ ngâm trong nước sạch thay vì đất. Những loài dễ nhất là trầu bà, phát tài, kim tiền, lan ý, cỏ lan chi và hành, tỏi mọc mầm. Ba việc quyết định thành bại: nước luôn ngập phần rễ nhưng không ngập thân, thay nước mỗi tuần, và thêm phân thuỷ canh pha thật loãng khi cây đã sống lâu.
Thuỷ canh trong lọ khác thuỷ canh trang trại thế nào
Thuỷ canh (hydroponics) nói chung là trồng cây không cần đất, rễ nhận nước và khoáng từ dung dịch dinh dưỡng. Ở trang trại, người ta dùng ống, máng, máy bơm, máy sục khí và đo nồng độ dinh dưỡng thường xuyên để trồng rau quy mô lớn.
Thuỷ canh trong lọ ở nhà đơn giản hơn nhiều: một chiếc lọ thuỷ tinh, nước sạch, một cành cây và chỗ sáng. Không có bơm sục khí, nên chọn đúng loài là chìa khoá. Những loài sống được kiểu này thường có khả năng mọc "rễ nước": rễ mảnh, trắng, thích nghi với môi trường nước, khác với rễ đất.
Cái thú của thuỷ canh trong lọ là nhìn thấy rễ. Ở chậu đất, mọi chuyện diễn ra trong bóng tối; trong lọ thuỷ tinh, ta thấy từng sợi rễ trắng mọc dài thêm mỗi tuần, chia nhánh, uốn quanh đáy lọ. Với trẻ con, đây là bài quan sát sinh học sống động nhất có thể bày ngay trên bàn ăn.
Loài nào sống tốt trong lọ nước
| Loài | Cách bắt đầu | Tốc độ ra rễ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trầu bà | Cành có ít nhất một đốt và rễ khí | Nhanh | Dễ nhất; nhựa gây kích ứng nếu nhai |
| Phát tài (trúc phát tài) | Thân cắt khúc | Vừa | Loài truyền thống trồng nước |
| Kim tiền | Cây con đã gỡ đất, hoặc cành lá | Chậm | Củ không ngập nước |
| Lan ý | Bụi nhỏ đã rửa sạch đất | Vừa | Có thể ra hoa trong nước |
| Cỏ lan chi | Cây con trên ngồng | Nhanh | Hợp cho trẻ làm |
| Hành, tỏi mọc mầm | Đặt củ trên miệng cốc, đáy chạm nước | Rất nhanh | Lá ăn được, rễ nhìn rõ |
| Rau muống, húng lủi | Cành mua chợ | Nhanh | Ngắn hạn, nên trồng lại đất |
Sen đá và xương rồng không hợp ngâm nước lâu dài. Một số người trồng sen đá "treo" trên miệng cốc để rễ thả xuống nước, nhưng cây dễ thối và đây không phải cách dành cho người mới.
Làm một lọ trầu bà thuỷ canh từng bước
- Chọn cành: cắt đoạn trầu bà dài khoảng 15–20 cm, có ít nhất một hai đốt (chỗ thân có mấu, thường có rễ khí nâu nhỏ). Rễ mới mọc ra từ đốt, không mọc từ lá hay giữa lóng.
- Tỉa lá dưới: bỏ lá sẽ nằm dưới mặt nước. Lá ngâm nước sẽ thối, làm đục nước cả lọ.
- Chọn lọ: thuỷ tinh trong, cổ hơi hẹp để giữ cành đứng. Lọ trong cho thấy rễ nhưng cũng cho rêu tảo mọc nhanh hơn; lọ màu hoặc mờ hạn chế rêu.
- Đổ nước: nước máy để qua đêm cho bớt mùi clo, hoặc nước đun sôi để nguội. Mực nước ngập đốt, không ngập quá nhiều thân.
- Đặt chỗ sáng gián tiếp: không để nắng trực tiếp chiếu vào lọ, vì nước nóng lên và rêu tảo bùng phát.
- Chờ rễ: sau khoảng một đến ba tuần, rễ trắng nhú ra từ đốt.
Thay nước: việc quan trọng nhất, nhất là ở Việt Nam
Ở nước ta, lọ nước đọng là chỗ muỗi đẻ trứng. Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết thích đẻ trứng ở những dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà, trong đó có bình hoa, lọ cây thuỷ canh. Trứng nở thành lăng quăng chỉ sau vài ngày. Vì vậy, thay nước ít nhất mỗi tuần một lần không chỉ để cây khoẻ mà để cả nhà an toàn. Khi thay, đổ hết nước cũ, tráng lọ, nhìn kỹ xem có con lăng quăng nào ngoe nguẩy không.
Thay nước đều còn giúp bổ sung oxy cho rễ. Nước để lâu không được sục khí sẽ thiếu oxy, rễ chuyển màu nâu, nhớt và có mùi.
Lịch chăm lọ thuỷ canh
| Bao lâu | Việc |
|---|---|
| Mỗi tuần | Thay toàn bộ nước, kiểm tra lăng quăng, nhặt lá úa |
| Hai đến bốn tuần | Rửa lọ bằng nước rửa chén, cọ rêu tảo, tráng kỹ |
| Khi cây đã có rễ dài, sống trên một hai tháng | Thêm phân thuỷ canh pha loãng hơn hướng dẫn |
| Khi rễ quá dài, chật lọ | Tỉa bớt rễ già hoặc chuyển sang lọ lớn hơn |
Dinh dưỡng: nước sạch thôi thì có đủ không
Nước máy có một ít khoáng, đủ để cành giâm sống và ra rễ trong vài tuần đầu, vì cây còn dùng chất dự trữ trong thân lá. Nhưng về lâu dài, nước trắng thiếu đạm, lân, kali và vi lượng; lá mới sẽ nhỏ dần, nhạt màu.
Khi cây đã có bộ rễ khoẻ, có thể dùng dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh bán cho cây cảnh, pha loãng hơn liều trên nhãn, mỗi lần thay nước hoặc cách một lần. Pha đậm là sai lầm phổ biến: rễ nước rất nhạy, nồng độ cao làm rễ cháy, chuyển nâu. Không dùng phân bón dạng hạt rắc thẳng vào lọ, vì hạt tan không đều và làm nước đục nhanh.
Người lớn cất dung dịch phân bón ở chỗ trẻ không với tới, trong chai gốc có nhãn, không đựng sang chai nước uống.
Xử lý các vấn đề thường gặp
| Vấn đề | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Nước đục, có mùi | Lá hoặc thân ngập nước bị thối | Cắt bỏ phần thối, rửa lọ, thay nước |
| Rêu xanh bám thành lọ | Ánh sáng chiếu vào nước nhiều | Đổi lọ màu, dời khỏi nắng, cọ rửa định kỳ |
| Rễ nâu, nhớt | Thiếu oxy, nước để lâu, phân quá đậm | Cắt rễ hỏng, thay nước thường xuyên hơn |
| Lá vàng dần | Thiếu dinh dưỡng hoặc thiếu sáng | Thêm phân loãng, dời chỗ sáng hơn |
| Thân phát tài thối từ đáy | Nước bẩn, vết cắt bị nhiễm | Cắt phần thối sát mô lành, đặt lại nước sạch |
Từ lọ nước sang chậu đất và ngược lại
Cành trầu bà, lan ý đã mọc rễ nước vẫn có thể trồng sang đất, nhưng cần làm quen: giữ đất ẩm hơn bình thường trong hai ba tuần đầu để rễ nước dần thay bằng rễ đất. Chuyển ngược từ đất sang nước thì rửa thật sạch đất khỏi rễ, cắt rễ hỏng, ngâm nước và chấp nhận vài lá vàng trong thời gian cây thích nghi.
Một kiểu trung gian được ưa chuộng là trồng trong viên đất nung (đá trân châu) với nước ở đáy chậu. Viên đất giữ cây đứng vững, rễ vẫn có không khí, mực nước dễ nhìn qua một ống báo nước.
Làm cùng trẻ: lọ rễ để quan sát
Một hoạt động đơn giản cho trẻ ở tuổi tiểu học: xếp ba cốc thuỷ tinh cạnh nhau, một củ hành tím, một tép tỏi và một cành trầu bà. Mỗi ngày trẻ đo chiều dài rễ dài nhất bằng thước, ghi vào bảng. Sau hai tuần, trẻ tự thấy loài nào ra rễ nhanh, rễ mọc từ đâu, và vì sao phải thay nước. Phần cắt cành để người lớn làm.
Câu hỏi thường gặp
Cây gì trồng trong nước dễ sống nhất?
Trầu bà, phát tài, lan ý, cỏ lan chi và kim tiền là những loài dễ sống trong lọ nước. Trầu bà dễ nhất vì cành có đốt và rễ khí, ra rễ nhanh. Hành, tỏi mọc mầm thì hợp cho trẻ quan sát.
Cây thuỷ canh bao lâu thay nước một lần?
Ít nhất mỗi tuần một lần. Thay nước giúp rễ có thêm oxy và ngăn muỗi đẻ trứng thành lăng quăng, vốn là nguy cơ sốt xuất huyết. Khi thay, nhìn kỹ đáy lọ xem có lăng quăng không.
Trồng cây trong nước có cần bón phân không?
Trong vài tuần đầu thì không cần. Khi cây đã có rễ khoẻ và sống lâu dài, nên thêm dung dịch dinh dưỡng thuỷ canh pha loãng hơn liều trên nhãn để lá không nhỏ và nhạt dần.
Vì sao lọ cây thuỷ canh bị rêu xanh?
Rêu tảo mọc khi ánh sáng chiếu vào nước. Dùng lọ màu hoặc lọ mờ, đặt lọ ngoài nắng trực tiếp và cọ rửa lọ hai đến bốn tuần một lần.
Cành trầu bà ngâm nước bao lâu thì ra rễ?
Thường khoảng một đến ba tuần, tuỳ nhiệt độ và ánh sáng. Rễ mọc ra từ đốt thân, nên cành cắt phải có ít nhất một đốt ngập trong nước.
