Giâm cành, tách bụi: nhân thêm cây từ cây có sẵn tại nhà cho người mới

Giâm cành và tách bụi là hai cách nhân thêm cây từ cây sẵn có mà không cần gieo hạt. Giâm cành là cắt một đoạn thân có đốt rồi cho ra rễ trong nước hoặc giá thể ẩm; tách bụi là chia một chậu cây mọc thành khóm thành nhiều chậu nhỏ, mỗi phần có rễ riêng. Trầu bà, lưỡi hổ, cỏ lan chi, sen đá và rau thơm là những loài dễ nhân nhất cho người mới.

Vì sao một đoạn cành lại mọc được thành cây

Nhiều loài cây có khả năng tạo rễ mới từ thân, gọi là rễ bất định. Rễ thường mọc ra ở đốt, nơi lá gắn vào thân, vì ở đó có sẵn mô có thể phân chia và chồi ngủ. Hoóc môn thực vật nhóm auxin, sinh ra ở ngọn và lá non rồi dồn xuống phía dưới, kích thích chỗ vết cắt tạo rễ. Các loại thuốc kích rễ bán ở cửa hàng cây cảnh thường chứa chất cùng nhóm auxin; với các loài dễ giâm trong bài này, không dùng cũng thành công.

Cây con mọc từ cành giâm là bản sao di truyền của cây mẹ: cùng màu lá, cùng vân, cùng dáng. Đó là lý do người trồng hay giâm những cây có lá đốm đẹp thay vì gieo hạt.

Bốn cách nhân giống cho người mới

Giâm cành: làm từng bước

Chuẩn bị

Kéo hoặc dao sắc, lau cồn trước khi cắt để không truyền nấm bệnh từ cây này sang cây khác. Dao kéo là việc của người lớn; trẻ nhỏ có thể phụ tỉa lá dưới bằng tay và đổ nước.

Các bước

1. Chọn cành khoẻ: không sâu bệnh, không đang ra hoa, có ít nhất hai đến ba đốt.
2. Cắt ngay dưới một đốt khoảng nửa đến một centimet. Vết cắt gọn, không dập.
3. Tỉa lá dưới: bỏ lá ở các đốt sẽ ngập nước hoặc vùi xuống đất, giữ hai ba lá trên ngọn. Lá to có thể cắt bớt một nửa phiến để cành đỡ mất nước.
4. Cho ra rễ: cắm vào nước sạch, hoặc cắm vào giá thể ẩm tơi như xơ dừa trộn trấu hun, ấn chặt quanh gốc.
5. Giữ ẩm, tránh nắng gắt: đặt nơi sáng gián tiếp. Cành giâm đất có thể úp một túi nilon trong hoặc chai nhựa cắt đáy lên trên để giữ ẩm, mở ra vài phút mỗi ngày cho thoáng.
6. Kiểm tra rễ: cành trong nước nhìn thấy rễ trực tiếp. Cành trong đất, kéo thật nhẹ thấy có lực giữ lại là đã có rễ; thấy lá non mới nhú ra cũng là dấu hiệu tốt.

Giâm lá sen đá: kiên nhẫn và đã mắt

Sen đá là loài có thể mọc thành cây mới chỉ từ một chiếc lá. Cách làm:

1. Vặn nhẹ lá ra khỏi thân, nghiêng sang hai bên cho lá tách trọn vẹn cả phần chân lá. Lá gãy giữa chừng thường không mọc.
2. Để lá ở chỗ râm, thoáng hai ba ngày cho chỗ tách khô se.
3. Đặt lá nằm trên mặt giá thể hơi ẩm, không vùi chân lá sâu.
4. Phun sương nhẹ khi mặt đất khô, không tưới đẫm.
5. Sau vài tuần, rễ hồng nhạt và một cụm lá tí hon nhú ra ở chân lá. Lá mẹ teo dần khi nuôi cây con; để nó tự khô rồi mới gỡ.

Tỉ lệ thành công không phải trăm phần trăm. Một khay vài chục lá thường có lá thối, lá khô; đó là bình thường.

Lưỡi hổ cũng giâm được bằng cách cắt lá thành từng khúc, cắm xuôi chiều mọc xuống giá thể. Lưu ý là cây con từ lá giâm của một số giống lưỡi hổ viền vàng có thể mất viền vàng; muốn giữ đúng màu thì tách bụi.

Tách bụi: nhân nhanh, cây con có rễ ngay

Tách bụi hợp với những cây mọc thành khóm từ gốc. Thời điểm tốt là khi cây chật chậu, rễ lòi ra lỗ đáy, hoặc đầu mùa mưa khi cây đang lớn.

1. Tưới ẩm trước một ngày để bầu rễ mềm, dễ gỡ.
2. Lấy cây ra khỏi chậu: nghiêng chậu, gõ quanh thành, đỡ gốc bằng tay. Chậu nhựa có thể bóp nhẹ.
3. Gỡ đất cũ: dùng tay gỡ để nhìn rõ các khóm và rễ nối giữa chúng.
4. Tách: dùng tay tách theo khe tự nhiên; chỗ rễ quấn chặt thì người lớn dùng dao sạch cắt. Mỗi phần phải có cả lá và một nắm rễ.
5. Trồng lại: mỗi phần vào một chậu vừa cỡ, giá thể mới, tưới nhẹ.
6. Để râm một tuần cho cây hồi sức trước khi ra chỗ sáng hơn.

Cỏ lan chi còn dễ hơn nữa: cây mẹ tự đẻ cây con ở đầu những ngồng dài rủ xuống. Đặt cây con chạm vào một chậu đất nhỏ bên cạnh, khi nó bám rễ thì cắt ngồng.

Lỗi hay gặp và cách tránh

Từ một cây thành một kệ: cái thú của việc nhân giống

Có một niềm vui riêng khi từ một chậu trầu bà, sau nửa năm ta có năm sáu chậu để tặng hàng xóm, đồng nghiệp hay cô giáo của con. Nhiều nhóm yêu cây ở các thành phố hay đổi cành giâm cho nhau thay vì mua mới, một cách vừa tiết kiệm vừa có thêm những loài lạ. Nếu đổi cây với người khác, hãy cách ly cây mới vài tuần ở chỗ riêng để chắc rằng nó không mang theo rệp sáp hay nhện đỏ.

Với trẻ em, một khay giâm lá sen đá hay ba cốc cành rau răm là bài học về kiên nhẫn: làm hôm nay, vài tuần sau mới thấy kết quả. Ghi ngày giâm lên một que kem cắm cạnh chậu để cả nhà cùng đếm.

Ghi chép nhỏ, học nhanh hơn

Người giâm cây lâu năm thường có một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại: ngày giâm, loài, cách giâm, ngày thấy rễ, ngày trồng sang chậu. Sau vài đợt, sổ cho biết loài nào ở nhà mình ra rễ nhanh vào tháng nào, chỗ nào trên bậu cửa thành công nhiều hơn. Đó là thứ không sách nào ghi được, vì mỗi căn nhà có ánh sáng, độ ẩm riêng.