Mặt bàn học, bàn làm việc khi đọc và viết thường được khuyên có độ rọi khoảng 300–500 lux, nhiều hướng dẫn chiếu sáng văn phòng lấy mốc 500 lux cho việc đọc viết. Đèn bàn đặt phía đối diện tay viết: người thuận tay phải đặt đèn bên trái, người thuận tay trái đặt bên phải, để bóng tay không rơi lên chữ. Luôn bật thêm đèn phòng, đừng học trong phòng tối chỉ có một ngọn đèn bàn.
Ánh sáng đủ và đúng hướng là thứ người ta chỉ nhận ra khi thiếu: chữ mờ, mắt nheo lại, bóng tay đè lên dòng đang viết. Khi chỉnh đúng, ngồi vào bàn có cảm giác sáng sủa, dễ chịu, nhìn trang giấy rõ mà không chói.
Hiểu ba con số trên hộp đèn
| Thông số | Đơn vị | Ý nghĩa | Nên chọn cho bàn học |
|---|---|---|---|
| Quang thông | lumen (lm) | Tổng lượng ánh sáng bóng đèn phát ra | Tuỳ khoảng cách đèn tới bàn; xem lux là chính |
| Độ rọi | lux (lx) | Lượng ánh sáng rơi trên một mét vuông bề mặt | Khoảng 300–500 lux ở mặt bàn khi đọc viết |
| Nhiệt độ màu | kelvin (K) | Ánh sáng ngả vàng ấm hay trắng xanh | Trắng trung tính khoảng 4000–5000 K khi học |
| Chỉ số hoàn màu | CRI hoặc Ra | Màu sắc dưới đèn giống thật đến đâu (tối đa 100) | Từ 80 trở lên; vẽ màu thì cao hơn càng tốt |
Lumen và lux hay bị nhầm. Lumen là lượng sáng của bóng đèn; lux là lượng sáng tới được mặt bàn. Cùng một bóng đèn, đặt gần bàn thì lux cao, kéo xa thì lux giảm nhanh. Vì vậy đèn ghi "800 lumen" chưa nói được bàn có đủ sáng hay không; còn tuỳ chao đèn, góc chiếu, độ cao.
Bao nhiêu lux là đủ
Các tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc ở nhiều nước, như tiêu chuẩn châu Âu về chiếu sáng nơi làm việc trong nhà, thường đặt khoảng 300 lux cho lớp học nói chung và khoảng 500 lux cho việc đọc, viết, đánh máy. Áp dụng ở nhà, có thể hiểu đơn giản:
- Dưới khoảng 200 lux: đọc được nhưng nhanh mỏi, phải nheo mắt với chữ nhỏ.
- Khoảng 300–500 lux: đủ cho đọc viết thông thường.
- Trên 750–1000 lux: dành cho việc rất chi tiết như vẽ kỹ thuật, may vá chỉ mảnh. Ánh sáng quá mạnh trên giấy trắng có thể gây chói.
Đo lux tại nhà
Máy đo lux cầm tay cho số chính xác nhất. Ở nhà, ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại cho con số tham khảo đủ dùng: đặt điện thoại nằm ngửa ở chỗ đặt vở, cảm biến (thường gần camera trước) hướng lên đèn. Con số có thể sai lệch giữa các máy, nên dùng để so sánh trước và sau khi chỉnh đèn, không nên coi là số tuyệt đối.
Đặt đèn bên nào, cao bao nhiêu
Bên đối diện tay viết
Đèn chiếu từ phía tay đang cầm bút sẽ tạo bóng của bàn tay và cây bút ngay trên dòng chữ. Vì vậy:
- Thuận tay phải: đèn bên trái, hơi chếch về phía trước.
- Thuận tay trái: đèn bên phải, hơi chếch về phía trước.
Trong lớp học cũng theo nguyên tắc này: cửa sổ lấy sáng chính thường được bố trí ở phía bên trái học sinh.
Che bóng đèn khỏi mắt
Khi ngồi, mắt không được nhìn thẳng thấy bóng đèn. Chao đèn nên hạ đủ thấp để che, ánh sáng hắt xuống trang giấy. Thấy chói khi liếc sang đèn là đèn đang quá cao hoặc chao quá nông.
Không để ánh sáng phản chiếu vào mắt
Giấy láng, mặt bàn kính, màn hình máy tính đều có thể phản chiếu ánh đèn. Nếu thấy một vệt sáng chói trên vở, xoay nhẹ đèn sang bên hoặc lùi về sau cho đến khi vệt đó biến mất.
Đèn phòng và đèn bàn phải đi cùng nhau
Học trong phòng tối chỉ có một vùng sáng trên bàn tạo độ tương phản rất lớn: mắt nhìn vở thì sáng, liếc ra xung quanh thì tối, phải điều tiết liên tục. Cách đúng là:
- Bật đèn chung của phòng ở mức sáng vừa.
- Dùng đèn bàn để bổ sung cho mặt bàn đạt đủ độ rọi.
- Ban ngày tận dụng ánh sáng cửa sổ, nhưng tránh để nắng chiếu thẳng lên mặt bàn hay vào màn hình. Rèm mỏng giúp tản nắng.
Nhiệt độ màu: trắng hay vàng
| Nhiệt độ màu | Cảm giác | Hợp lúc |
|---|---|---|
| 2700–3000 K (vàng ấm) | Ấm cúng, dịu | Buổi tối thư giãn, đọc truyện trước giờ ngủ |
| 4000–5000 K (trắng trung tính) | Tỉnh táo, rõ nét | Học bài, làm việc, đọc chữ nhỏ |
| 6000–6500 K (trắng xanh) | Rất sáng, hơi lạnh | Nơi cần nhìn màu chuẩn ban ngày; dễ thấy gắt nếu dùng buổi tối |
Nhiều đèn bàn hiện nay cho chỉnh được nhiệt độ màu. Một cách dùng hợp lý: trắng trung tính khi làm bài, chuyển sang ấm hơn và giảm độ sáng khi gần đến giờ đi ngủ. Ánh sáng mạnh, lạnh vào buổi tối có thể khiến khó buồn ngủ hơn ở một số người; phần giấc ngủ có bài riêng trong danh mục Thư giãn mỗi ngày.
Đèn nhấp nháy và chất lượng đèn
- Nhấp nháy (flicker): một số đèn LED chất lượng thấp bật tắt rất nhanh, mắt không thấy rõ nhưng có người thấy mỏi. Thử nhanh: mở camera điện thoại hướng vào đèn, nếu màn hình hiện các sọc đen chạy ngang thì đèn có nhấp nháy đáng kể. Cách thử này chỉ mang tính tham khảo.
- Chỉ số hoàn màu thấp: màu bút, màu tranh dưới đèn trông khác hẳn ngoài trời.
- Đèn nóng: đèn LED tốt hầu như không nóng. Nếu chao đèn nóng tới mức khó chạm, không đặt sát tay trẻ.
- Dây và chân đèn: chân đèn nặng, vững để không đổ; dây đi gọn sau bàn (xem bài đi dây cáp).
Kiểm tra góc học tập trong năm phút
- Ngồi vào chỗ, mở vở, cầm bút như đang viết.
- Bóng tay có đè lên chữ không? Có thì đổi đèn sang bên kia.
- Liếc sang đèn có thấy chói không? Có thì hạ chao hoặc xoay đèn.
- Trên vở có vệt sáng loá không? Có thì dịch đèn ra sau hoặc sang bên.
- Đèn phòng đã bật chưa? Phần còn lại của phòng có quá tối so với mặt bàn không?
- Đo thử lux ở chỗ đặt vở, so với khoảng 300–500 lux.
Nếu đã chỉnh đủ sáng mà trẻ vẫn hay nheo mắt, dụi mắt, cúi sát vở hoặc kêu đau đầu khi đọc, hãy đưa trẻ đi khám mắt. Ánh sáng tốt giúp nhìn dễ chịu hơn, nhưng không thay được việc kiểm tra thị lực định kỳ.
Nếu có điện thoại, có thể tải một ứng dụng đo ánh sáng để ước lượng độ rọi trên mặt bàn. Con số chỉ mang tính tham khảo vì cảm biến điện thoại không chính xác như máy đo chuyên dụng, nhưng đủ để so sánh chỗ này sáng hơn chỗ kia.
Câu hỏi thường gặp
Đèn học nên để bên trái hay bên phải?
Đặt ở phía đối diện tay viết. Người thuận tay phải đặt đèn bên trái, người thuận tay trái đặt bên phải, hơi chếch về phía trước. Như vậy bóng của bàn tay và cây bút không rơi lên dòng chữ đang viết.
Bàn học cần bao nhiêu lux?
Thường khoảng 300–500 lux ở mặt bàn khi đọc và viết; nhiều tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc lấy mốc 500 lux cho việc đọc viết. Có thể dùng ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại để ước lượng.
Đèn học nên chọn ánh sáng trắng hay vàng?
Khi học bài, ánh sáng trắng trung tính khoảng 4000–5000 K giúp nhìn chữ rõ và tỉnh táo. Ánh sáng vàng ấm hợp hơn cho buổi tối thư giãn, đọc truyện trước khi ngủ.
Có nên tắt đèn phòng chỉ bật đèn bàn khi học?
Không nên. Phòng tối chỉ có vùng sáng trên bàn tạo tương phản lớn, mắt phải điều tiết liên tục khi nhìn ra xung quanh. Hãy bật đèn phòng ở mức vừa và dùng đèn bàn để bổ sung cho mặt bàn.
Lumen và lux khác nhau thế nào?
Lumen là tổng lượng ánh sáng bóng đèn phát ra, còn lux là lượng ánh sáng thực sự rơi trên một mét vuông bề mặt. Cùng một đèn, đặt càng xa thì lux trên mặt bàn càng thấp.
