Làm sạch và dưỡng đồ da tại nhà gồm ba bước: chải hoặc lau bụi khô, lau bằng khăn mềm vắt thật kiệt nước pha chút xà phòng dịu, rồi để khô tự nhiên và thoa một lớp kem dưỡng da mỏng, đánh bóng bằng khăn sạch. Trước mọi bước phải biết món đồ là da gì: da trơn có lớp phủ chịu được lau ẩm, da lộn và da không phủ thì kỵ nước, còn giả da bong tróc thì không dưỡng lại được. Luôn thử ở chỗ khuất trước.
Nhận diện loại da trước khi làm
Đây là bước quyết định. Cùng một cách lau, có loại da sạch đẹp, có loại để lại vết loang vĩnh viễn.
| Loại | Nhận biết | Chịu nước | Cách làm sạch chính |
|---|---|---|---|
| Da trơn có lớp phủ (phổ biến ở túi, ví, thắt lưng) | Mặt bóng hoặc mờ đều, nhỏ giọt nước thì giọt đọng lại không thấm | Chịu được lau ẩm | Khăn ẩm + xà phòng dịu, rồi kem dưỡng |
| Da không phủ, da thuộc thực vật mộc | Mặt da "sống", sờ ấm, nhỏ nước thì thấm và sẫm màu | Rất kém, dễ loang | Chải khô, tẩy vết bằng gôm da; hạn chế nước |
| Da lộn, nubuck | Mặt có lông tơ mịn, vuốt tay thấy đổi màu | Kém | Bàn chải da lộn, gôm tẩy; không dùng kem dưỡng thường |
| Da sáng bóng như gương (da bóng) | Mặt như phủ sơn bóng | Tốt | Lau khăn ẩm, đánh khăn khô; không cần kem dưỡng dầu |
| Giả da (PU, PVC) | Mặt vân đều tăm tắp, mép cắt thấy lớp vải bên trong, có khi mùi nhựa | Tốt | Lau khăn ẩm xà phòng; không cần dưỡng dầu |
Phép thử nhỏ giọt nước: nhỏ một giọt nước nhỏ ở mặt trong quai hoặc góc khuất. Nếu giọt nước đứng yên vài giây rồi lau đi không để lại dấu, da có lớp phủ. Nếu nước thấm ngay và sẫm màu, đó là da không phủ hoặc da lộn — để khô rồi xem vết có tự mất không, và hạn chế nước từ đây.
Đồ cần chuẩn bị
- Hai đến ba khăn mềm không xơ (khăn sợi siêu mịn hoặc vải cotton cũ).
- Bàn chải lông mềm (bàn chải đánh răng mềm cho đường may, góc).
- Xà phòng dịu: xà phòng dành cho da, hoặc vài giọt xà phòng rửa tay dịu không mùi pha vào bát nước ấm.
- Kem dưỡng da (dạng kem hoặc sáp dành cho đồ da), chọn loại không màu hoặc cùng màu.
- Với da lộn: bàn chải da lộn và gôm tẩy da lộn.
- Giấy trắng không in chữ để nhồi túi.
Không dùng: nước rửa chén đậm đặc, cồn nguyên chất lau toàn bộ, dầu ăn, nước tẩy trang có dầu, khăn ướt có cồn, xăng thơm. Những thứ này hoặc làm khô nứt da, hoặc bóc mất lớp màu, hoặc để lại vết dầu loang.
Các bước làm sạch da trơn có lớp phủ
- Dọn bên trong: lộn túi, giũ vụn, hút bụi các góc bằng đầu hút nhỏ.
- Chải bụi khô: dùng bàn chải mềm chải dọc đường may, góc, quanh khoá kim loại.
- Thử chỗ khuất: nhúng khăn vào nước xà phòng, vắt thật kiệt, lau thử mặt đáy hoặc mặt trong quai.
- Lau từng vùng nhỏ: lau theo vòng tròn nhẹ, từng khoảng bằng bàn tay. Khăn chỉ được ẩm, không bao giờ ướt sũng.
- Lau lại bằng khăn ẩm nước sạch để lấy hết xà phòng.
- Thấm khô bằng khăn khô, rồi để món đồ khô tự nhiên ở chỗ thoáng, không phơi nắng, không sấy nóng, không để sát quạt sưởi.
- Dưỡng: khi da đã khô hoàn toàn, lấy một chút kem cỡ hạt đậu ra khăn, thoa mỏng và đều theo vòng tròn. Để da hút vài phút đến nửa giờ.
- Đánh bóng: dùng khăn sạch khô chà nhẹ đến khi mặt da hết cảm giác nhờn, lên ánh đều.
Thắt lưng và ví: những chỗ hay bẩn nhất
- Thắt lưng: mặt trong tiếp xúc mồ hôi, hay thâm và cứng lại. Lau mặt trong kỹ, để khô hoàn toàn rồi mới dưỡng. Quanh lỗ cài hay nứt — thoa kem kỹ ở đó, đừng uốn gập thắt lưng khi cất, cuộn tròn lỏng.
- Ví: mép ví mòn và đen vì cọ túi quần. Lau mép bằng khăn ẩm, dưỡng mỏng. Mép đã sờn lộ thớ thì không làm mới bằng kem được; thợ đồ da có thể sơn lại cạnh.
- Quai túi: chỗ tay cầm hay sẫm và bóng vì dầu da tay. Lau nhẹ được phần nào; vết thâm ngấm sâu ở da không phủ thường là màu thời gian, chấp nhận nó.
Xử lý vết bẩn thường gặp
| Vết | Cách làm | Không nên |
|---|---|---|
| Nước mưa trên da không phủ | Thấm khô ngay, rồi lau ẩm đều cả mảng da đến mép tự nhiên (đường may) để khô đều, tránh viền loang | Sấy nóng, phơi nắng |
| Dầu mỡ mới dính | Rắc bột ngô hoặc bột tan lên, để vài giờ cho bột hút dầu, phủi đi, lặp lại | Chà khăn ướt làm dầu lan rộng |
| Vết mực bút bi | Trên da có phủ: chấm nhẹ bằng tăm bông nhúng chút cồn, thử chỗ khuất trước; vết cũ ngấm sâu nên nhờ thợ | Chà mạnh làm mất màu da |
| Mốc trắng, mốc xanh | Mang ra chỗ thoáng, chải khô bên ngoài nhà; lau bằng khăn ẩm pha nước và cồn theo tỷ lệ khoảng một – một, thử chỗ khuất; để khô, dưỡng lại | Cất ngay lại vào túi kín |
| Vết xước nhẹ trên da trơn | Xoa ngón tay ấm hoặc chút kem dưỡng, nhiều vết xước mờ tự lẫn đi | Dùng xi đánh giày khác màu |
| Da lộn bị xẹp lông, bóng | Chải ngược chiều bằng bàn chải da lộn, tẩy bằng gôm, hơ hơi nước từ xa rồi chải lại | Lau khăn ướt, thoa kem |
Khi làm với cồn: làm chỗ thông gió, tránh xa lửa, đậy nắp chai ngay, cất xa tầm tay trẻ. Cồn chỉ dùng chấm điểm và lau nhẹ, không lau tràn toàn bộ món đồ vì làm khô da.
Giả da bong tróc: làm được gì
Nhiều túi, áo, ghế "da" thật ra là giả da PU: lớp nhựa mỏng trên nền vải. Sau vài năm, nhất là trong khí hậu nóng ẩm, lớp PU bị thuỷ phân, nứt và bong từng mảng. Đây là thoái hoá của vật liệu, không có kem dưỡng nào làm nó lành lại. Bôi dầu dưỡng da thật lên giả da chỉ làm mặt nhờn và bắt bụi.
Lựa chọn thực tế: lau sạch, cắt tỉa phần bong để gọn, dùng keo vá chuyên dụng cho chỗ bong nhỏ, hoặc mang đến thợ bọc lại. Với giả da còn tốt, lau khăn ẩm xà phòng, tránh nắng và nhiệt là đủ; nó không cần dưỡng dầu.
Cất giữ đồ da để không mốc
Ở khí hậu nồm ẩm, mốc là kẻ thù số một của đồ da. Mấy nguyên tắc:
- Không cất trong túi nilon kín: hơi ẩm bị nhốt lại. Dùng túi vải cotton hoặc túi chống bụi đi kèm.
- Nhồi giấy trắng vào túi để giữ dáng, không dùng giấy báo vì mực in có thể dây ra.
- Thêm gói hút ẩm trong tủ, thay hoặc sấy lại định kỳ.
- Lấy ra thông gió vài tuần một lần, nhất là mùa nồm. Mở tủ khi trời khô ráo.
- Không treo túi bằng quai lâu ngày, quai sẽ giãn. Đặt đứng trên kệ.
- Tránh nắng và gần đèn nóng: da phai màu, khô cứng.
- Dưỡng định kỳ vài tháng một lần với đồ dùng thường xuyên; đồ ít dùng thì mỗi lần lấy ra cất lại.
Lỗi hay gặp
- Lau quá ướt: nước ngấm vào da, khô lại cứng và loang. Khăn phải vắt đến khi gần như khô.
- Bôi dưỡng quá dày: mặt da nhờn, bắt bụi, có khi sẫm màu. Ít hơn bạn nghĩ, có thể thoa lần hai.
- Dùng dầu ăn, dầu dừa: có thể ôi, để lại mùi và vết sẫm khó gỡ.
- Sấy, phơi nắng cho nhanh khô: da co rút, nứt.
- Bỏ qua bước thử chỗ khuất: vết loang xuất hiện ngay giữa mặt túi.
- Tự tẩy màu, nhuộm lại đồ da đắt tiền: việc của thợ, làm hỏng khó sửa.
Góc nhìn hôm nay: đồ da đẹp lên theo người dùng
Đồ da tốt có một điều đặc biệt: nếu được chăm đúng, nó không cũ đi mà "ngấm" dần — màu sâu hơn, mặt da mềm hơn, có ánh riêng theo cách người chủ cầm nắm. Người chơi đồ da gọi đó là lớp màu thời gian. Một buổi tối ngồi lau, dưỡng chiếc thắt lưng hay cái ví dùng hằng ngày, thấy mặt da sẫm lại rồi lên ánh dưới khăn, là một trong những việc nhỏ cho cảm giác rất dễ chịu: món đồ quen thuộc như được làm mới mà vẫn là của mình.
Với đồ da giá trị hoặc hư hỏng nặng (rách, bong keo, mất màu từng mảng), một thợ đồ da tử tế sẽ làm tốt hơn mọi mẹo tại nhà. Hỏi thợ cũng là cách học được nhiều về chính món đồ của mình.
Câu hỏi thường gặp
Lau túi da bằng gì cho an toàn?
Với da trơn có lớp phủ, dùng khăn mềm nhúng nước ấm pha chút xà phòng dịu, vắt thật kiệt rồi lau nhẹ theo vòng tròn, sau đó lau lại khăn ẩm nước sạch và để khô tự nhiên. Luôn thử ở chỗ khuất trước. Da lộn và da không phủ thì hạn chế nước, chỉ chải khô.
Bao lâu nên dưỡng đồ da một lần?
Đồ dùng thường xuyên như ví, thắt lưng, túi đi làm nên dưỡng vài tháng một lần, hoặc khi thấy mặt da khô, mờ. Thoa thật mỏng, để thấm rồi đánh bóng. Dưỡng quá dày và quá thường xuyên làm da nhờn, bắt bụi.
Túi da bị mốc phải làm sao?
Mang túi ra chỗ thoáng ngoài nhà, chải khô lớp mốc, lau bằng khăn ẩm pha nước và cồn khoảng một – một sau khi thử chỗ khuất, để khô tự nhiên rồi dưỡng lại. Sau đó cất trong túi vải, có gói hút ẩm, không cất trong túi nilon kín.
Giả da bị bong tróc có phục hồi được không?
Không phục hồi bằng kem dưỡng được, vì đó là lớp nhựa PU bị thoái hoá. Có thể cắt tỉa gọn chỗ bong, dùng keo vá chuyên dụng cho vết nhỏ, hoặc mang đến thợ bọc lại.
Có dùng dầu dừa dưỡng da thật được không?
Không nên. Dầu ăn và dầu dừa có thể ôi, để lại mùi và làm da sẫm màu không đều. Nên dùng kem hoặc sáp dành riêng cho đồ da, thoa thật mỏng.