Tách múi mít, bóc sầu riêng không dính tay: chuẩn bị và từng bước

Muốn tách múi mít không dính nhựa, thoa dầu ăn lên dao, tay (hoặc đeo găng) và thớt trước khi cắt; bổ mít theo chiều dọc, cắt bỏ lõi, rồi gỡ từng múi ra khỏi xơ. Bóc sầu riêng thì tìm các đường rãnh mờ chạy từ đáy quả lên — đó là đường ghép giữa các ngăn múi — cắt dọc theo đó và nạy vỏ ra bằng tay đeo găng dày. Cả hai đều là việc của người lớn: quả to, nặng, gai và nhựa dính.

Mít: cấu tạo và chọn quả

Mít là một trong những loại quả lớn nhất mọc trên cây. Bên trong có lõi (cùi) ở giữa, các múi vàng bọc hạt bám quanh lõi, xen giữa là xơ (người miền Nam gọi là "xơ mít" hoặc "sơ mít"). Vỏ và lõi tiết nhựa trắng, đặc, rất dính — đây là thứ làm người ta ngại bổ mít.

Dấu hiệu mít chín

• Gai nở to, cách xa nhau, ấn thấy hơi mềm.
• Mùi thơm toả ra rõ ở phần cuống, phần đáy.
• Gõ nghe tiếng bộp trầm (mít chưa chín tiếng đanh).
• Vỏ chuyển màu vàng xanh hoặc vàng nâu tuỳ giống.

Chuẩn bị chống nhựa mít

Nhựa mít không tan trong nước — rửa bằng nước chỉ làm nó loang rộng. Nhưng nhựa tan trong dầu. Vì vậy:

• Trải giấy báo hoặc túi nilon lớn lên mặt bàn, đặt thớt lên trên.
• Thoa dầu ăn lên lưỡi dao, mặt thớt, và tay (hoặc đeo găng cao su rồi thoa dầu lên găng).
• Chuẩn bị khăn giấy thấm dầu để lau dao giữa chừng.
• Dao to, sắc, cán chắc.

Tách múi mít từng bước

1. Bổ đôi: đặt mít nằm trên thớt. Người lớn bổ dọc từ cuống xuống đáy. Quả to có thể bổ ngang thành hai khúc trước cho dễ.
2. Bổ tư: bổ mỗi nửa thành hai hoặc ba phần dọc.
3. Cắt lõi: mỗi phần có một đoạn lõi trắng ở cạnh trong. Cắt bỏ đoạn lõi bằng một nhát dao dọc. Nhựa chảy nhiều nhất ở đây — lau dao bằng giấy dầu.
4. Bẻ cong vỏ: cầm hai đầu phần mít, bẻ nhẹ phần vỏ cong ngược ra ngoài để các múi nở ra, tách khỏi nhau.
5. Gỡ múi: dùng tay (đã thoa dầu hoặc đeo găng) gỡ từng múi ra khỏi xơ. Múi nào bám chặt thì luồn ngón tay vào chân múi, kéo lên.
6. Bỏ hạt: tách múi ra, lấy hạt. Hạt mít luộc hoặc rang ăn được.

Làm sạch nhựa sau khi bổ

• Tay, dao, thớt: chà dầu ăn lên vết nhựa, lau bằng giấy, rồi mới rửa xà phòng.
• Nhựa dính quần áo: chấm dầu ăn hoặc dầu gió lên vết, chờ vài phút, cạo bớt rồi giặt với xà phòng.

Sầu riêng: hiểu cấu tạo để bóc dễ

Sầu riêng có vỏ dày phủ gai nhọn cứng. Bên trong chia thành các ngăn (thường 5 ngăn), mỗi ngăn chứa một đến vài múi cơm bọc hạt. Giữa các ngăn có vách xốp. Ở mặt ngoài vỏ, ranh giới giữa các ngăn là những đường rãnh chạy từ đáy quả (đầu đối diện cuống) lên phía cuống — ở đáy quả thường thấy rõ hình ngôi sao do các đường này gặp nhau.

Ở Việt Nam, sầu riêng được trồng nhiều ở miền Tây Nam Bộ, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, với các giống quen thuộc như Ri6, Monthong (Dona), sầu riêng cơm vàng hạt lép.

Dấu hiệu sầu riêng chín

• Mùi thơm đặc trưng toả ra rõ.
• Gõ nhẹ cuống bằng que, nghe tiếng bộp, rỗng.
• Ấn hai gai cạnh nhau vào nhau thấy có độ đàn hồi.
• Đường rãnh ở đáy hé nứt nhẹ ở quả chín rụng tự nhiên.

Bóc sầu riêng từng bước

1. Đeo găng dày (găng vải dày, găng làm vườn) hoặc lót khăn dày khi cầm. Gai sầu riêng rất cứng và nhọn.
2. Đặt quả trên khăn, đáy hướng lên. Tìm hình ngôi sao ở đáy và các đường rãnh mờ chạy từ đó.
3. Cắt mở đường rãnh: cắm mũi dao chắc (dao to, mũi nhọn) vào điểm giữa ngôi sao hoặc dọc một đường rãnh, cắt dọc theo rãnh một đoạn chừng 5–10 cm. Không cần cắt sâu — chỉ qua lớp vỏ.
4. Nạy vỏ: cắm lưỡi dao vào đường vừa cắt, xoay nhẹ để mở rộng khe. Rồi dùng hai tay (đeo găng) nắm hai mép vỏ, kéo tách ra. Vỏ sẽ tách theo đường rãnh.
5. Lặp lại với các đường rãnh khác cho đến khi mở được từng ngăn.
6. Lấy múi: dùng thìa hoặc tay đeo găng nilon nhấc múi cơm ra. Múi sầu riêng mềm, dễ dính tay và để lại mùi — găng nilon mỏng hoặc đũa giúp tay sạch mùi.

Khử mùi sầu riêng trên tay

Kinh nghiệm dân gian phổ biến: rót nước vào trong mảnh vỏ (phần lòng vỏ) để rửa tay, hoặc rửa tay với nước chanh, bã cà phê, rồi rửa lại xà phòng. Đeo găng ngay từ đầu vẫn là cách sạch nhất.

An toàn cho cả nhà

• Trẻ em không bổ mít, bóc sầu riêng. Trẻ có thể gỡ múi mít đã tách ra khỏi xơ (đeo găng), bỏ hạt, xếp hộp.
• Hạt mít, hạt sầu riêng to và trơn: bỏ hạt trước khi đưa múi cho trẻ nhỏ.
• Gai sầu riêng: gom vỏ vào túi dày, buộc kín trước khi bỏ — người thu gom rác dễ bị đâm.
• Sầu riêng và rượu bia: lời khuyên không ăn sầu riêng cùng rượu bia rất phổ biến. Có một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy chất trong sầu riêng có thể ức chế enzyme giúp cơ thể xử lý rượu; bằng chứng trên người còn hạn chế, nhưng tránh kết hợp là lựa chọn thận trọng.
• Mít, sầu riêng nhiều đường: người cần kiểm soát đường huyết nên ăn lượng vừa phải theo lời khuyên của bác sĩ.
• Không mang sầu riêng lên những nơi có quy định cấm như một số phương tiện công cộng, khách sạn — tôn trọng người xung quanh.

Bảo quản

Góc nhìn hôm nay: quả khó bổ, phần thưởng ngọt

Mít và sầu riêng là hai loại quả "khó tính" nhất của vườn nhà Việt: một dính, một gai. Nhưng chính vì khó nên khoảnh khắc múi mít vàng ươm bung ra khỏi xơ, hay vỏ sầu riêng tách đôi đúng đường rãnh, mới đã tay đến vậy. Chuẩn bị chu đáo — dầu ăn, găng tay, giấy lót, dao chắc — là biến một việc lấm lem thành mười lăm phút gọn gàng. Nếu muốn tìm hiểu thêm, các chợ đầu mối và vườn trái cây ở miền Tây mùa thu hoạch là nơi có thể xem người làm nghề bổ mít, tách sầu riêng nhanh như thế nào.