Slime phổ biến nhất được làm từ keo PVA (keo sữa trắng hoặc keo trong) và một "chất kích hoạt" chứa borat — thường là hàn the hoặc dung dịch có axit boric. Borat nối các chuỗi phân tử keo lại thành một mạng lưới mềm, vừa chảy vừa kéo được. Làm slime tại nhà vẫn an toàn nếu người lớn pha chất kích hoạt, dùng lượng rất nhỏ, không cho trẻ dưới 3 tuổi chơi, không đưa lên miệng và rửa tay sau khi chơi.
Slime là gì: chất không hẳn lỏng, không hẳn rắn
Năm 1976, một hãng đồ chơi lớn của Mỹ bán món "Slime" màu xanh lá đựng trong hộp nhựa hình thùng rác nhỏ. Từ đó, chữ slime dùng chung cho mọi khối nhầy dẻo để nghịch tay. Khoảng năm 2016–2017, làm slime tại nhà trở thành phong trào lớn trên mạng, kéo theo cả các loại slime bông, slime mây, slime giòn có hạt.
Về mặt khoa học, slime là một chất lỏng phi Newton: độ nhớt của nó thay đổi theo lực tác động. Để yên, slime từ từ chảy xệ ra như chất lỏng. Kéo chậm, nó dãn dài. Giật mạnh, nó đứt gọn như chất rắn. Chính sự "lưỡng tính" đó làm tay người cứ muốn nhào, kéo, ấn mãi.
Thành phần và phản ứng bên trong
| Thành phần | Vai trò | Ghi chú |
|---|---|---|
| Keo PVA (polyvinyl alcohol / polyvinyl acetate) | Cung cấp các chuỗi phân tử dài | Keo sữa trắng cho slime đục; keo trong cho slime trong |
| Chất kích hoạt chứa borat | Nối các chuỗi lại với nhau | Hàn the pha loãng, dung dịch nước muối cho kính áp tròng có axit boric, hoặc nước giặt có chứa borat |
| Baking soda (natri bicacbonat) | Hỗ trợ kích hoạt khi dùng dung dịch kính áp tròng | Một nhúm nhỏ |
| Nước | Làm loãng keo, điều chỉnh độ mềm | Thêm từ từ |
| Phẩm màu thực phẩm, kim tuyến, bọt cạo râu | Màu sắc, kết cấu | Bọt cạo râu làm slime bông, xốp |
Hãy hình dung keo là một bát mì sợi dài trôi lỏng trong nước. Ion borat giống những cái kẹp nhỏ, kẹp sợi này vào sợi kia ở nhiều điểm. Mì vẫn trơn, vẫn trượt lên nhau được, nhưng không còn rời rạc nữa — thành một khối dẻo. Kẹp càng nhiều, slime càng cứng và giòn; kẹp ít, slime nhão dính tay. Điều thú vị là các "kẹp" này liên tục mở ra đóng lại, nên slime mới chảy chậm được khi để yên.
Hàn the là gì và vì sao phải cẩn thận
Hàn the là tên thường gọi của borax (natri tetraborat). Nó dùng trong công nghiệp, làm chất tẩy rửa, và ở Việt Nam từng bị dùng trái phép để làm giòn giò chả, bánh. Hàn the bị cấm dùng làm phụ gia thực phẩm ở Việt Nam.
Với slime, rủi ro đến từ việc tiếp xúc nhiều và lâu:
- Kích ứng và bỏng da: đã có báo cáo trẻ bị viêm da, bỏng nhẹ ở tay sau khi làm slime với hàn the pha đặc hoặc nhào slime quá nhiều giờ.
- Nuốt phải: lượng lớn borat gây nôn, tiêu chảy; trẻ nhỏ nhạy cảm hơn người lớn.
- Tiếp xúc lâu dài: Liên minh châu Âu xếp axit boric và một số muối borat vào nhóm chất có thể gây hại sinh sản, và đặt giới hạn lượng boron được phép thôi ra từ đồ chơi dạng dẻo dính. Một số tổ chức người tiêu dùng châu Âu từng kiểm tra slime bán sẵn và thấy có sản phẩm vượt giới hạn.
Điều đó không có nghĩa là slime nguy hiểm đến mức phải cấm. Nghĩa là: dùng ít, người lớn pha, không để trẻ tự đổ hàn the, không ăn, rửa tay.
Cách làm slime cơ bản tại nhà (người lớn làm cùng)
Công thức dưới đây dùng dung dịch kính áp tròng có axit boric thay vì hàn the bột, vì lượng borat đã pha sẵn, ít nguy cơ pha quá đặc. Đọc thành phần trên chai: phải có boric acid hoặc sodium borate thì mới kích hoạt được.
Chuẩn bị
- Khoảng nửa cốc keo PVA trắng hoặc trong (chừng 120 ml).
- 2–3 thìa canh nước.
- Nửa thìa cà phê baking soda.
- Khoảng 1 thìa canh dung dịch kính áp tròng có axit boric.
- Vài giọt phẩm màu thực phẩm.
- Bát thuỷ tinh hoặc nhựa, thìa khuấy, khăn lau, tạp dề. Trải nilon lên bàn.
Các bước
- Đổ keo vào bát, thêm nước, khuấy đều.
- Thêm phẩm màu, khuấy cho đều màu.
- Rắc baking soda, khuấy tan.
- Người lớn rót dung dịch kính áp tròng từng ít một, khuấy liên tục. Hỗn hợp sẽ bắt đầu tách khỏi thành bát và vón lại.
- Khi khối slime gom được thành cục, lấy ra nhào bằng tay khoảng 2–3 phút. Lúc đầu còn dính, nhào một lúc sẽ hết.
- Vẫn quá dính: nhỏ thêm vài giọt dung dịch, nhào tiếp. Đừng đổ nhiều một lần — slime sẽ cứng và giòn, khó cứu.
Các biến tấu
- Slime bông: thêm khoảng một cốc bọt cạo râu vào keo trước khi kích hoạt.
- Slime trong: dùng keo trong, để slime nghỉ một hai ngày trong hộp kín cho bọt khí tan.
- Slime giòn: trộn hạt xốp nhỏ — chỉ cho trẻ lớn, vì hạt xốp dễ rơi và gây hóc.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Dính tay mãi không hết | Thiếu chất kích hoạt hoặc nhào chưa đủ | Nhào thêm 2 phút; vẫn dính thì thêm vài giọt dung dịch |
| Cứng, giòn, đứt vụn | Thừa chất kích hoạt | Nhào với ít nước ấm hoặc vài giọt kem dưỡng tay; khó cứu hoàn toàn |
| Không vón lại dù đã cho nhiều dung dịch | Dung dịch không có borat, hoặc keo không phải PVA | Đọc lại nhãn; keo dán giấy dạng hồ tinh bột không làm được slime |
| Chảy nước, có mùi chua sau vài ngày | Vi khuẩn, nấm mốc phát triển | Bỏ đi, không cố dùng |
Quy tắc an toàn cho cả nhà
- Không cho trẻ dưới 3 tuổi chơi slime, kể cả slime "ăn được" — trẻ chưa phân biệt được loại nào ăn, loại nào không.
- Người lớn giữ chai chất kích hoạt, cất ngay sau khi dùng, ngoài tầm tay trẻ.
- Không dùng hàn the bột đổ trực tiếp, không pha "cho chắc ăn" đặc hơn công thức.
- Không ăn, không liếm, không chơi khi tay có vết xước, vết chàm.
- Giới hạn thời gian nhào: chừng 20–30 phút mỗi lần là đủ, tránh nhào nhiều giờ liền.
- Rửa tay bằng xà phòng sau khi chơi, kể cả khi tay trông sạch.
- Thấy da đỏ, ngứa, rát: ngừng chơi, rửa nước sạch; nếu không đỡ hoặc phồng rộp, đi khám da liễu.
- Nuốt phải lượng nhiều hay có triệu chứng nôn, đau bụng: gọi bác sĩ hoặc đưa đi cơ sở y tế.
Slime dính vào quần áo, tóc: gỡ bớt phần to, rồi thấm giấm trắng pha loãng cho slime mềm ra trước khi giặt. Dính thảm thì cạo bớt rồi lau bằng nước ấm.
Bảo quản và khi nào phải bỏ
Slime để trong hộp kín nắp, nơi mát, giữ được khoảng một đến vài tuần tuỳ cách chơi. Tay bẩn làm slime nhanh hỏng. Bỏ ngay khi slime có mùi lạ, đổi màu, có đốm, chảy nước. Không đổ slime xuống bồn rửa — nó có thể bám vào đường ống; gói kín bỏ vào thùng rác.
Góc nhìn hôm nay: một buổi hoá học nhỏ trong bếp
Làm slime cùng trẻ là cơ hội dạy những khái niệm hoá học thật: polyme, liên kết ngang, chất lỏng phi Newton. Hãy thử cùng trẻ so sánh: slime có ít chất kích hoạt và slime có nhiều hơn khác nhau thế nào? Để một cục slime trên mặt nghiêng, đo xem nó chảy xa bao nhiêu sau 10 phút. Những câu hỏi đó biến một món đồ nghịch thành buổi thí nghiệm có ghi chép — và trẻ nhớ lâu hơn mọi bài giảng.
Muốn đọc thêm, sách giáo khoa Hoá học phổ thông phần polyme và các trang giáo dục khoa học của bảo tàng có nhiều hướng dẫn thí nghiệm an toàn cho trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Slime làm từ những gì?
Slime phổ biến nhất làm từ keo PVA và một chất kích hoạt chứa borat như hàn the pha loãng hoặc dung dịch kính áp tròng có axit boric. Có thể thêm nước, baking soda, phẩm màu, bọt cạo râu để đổi màu và kết cấu.
Làm slime bằng hàn the có độc không?
Hàn the có thể gây kích ứng, bỏng da khi dùng đặc hoặc tiếp xúc lâu, và gây hại nếu nuốt. Dùng lượng rất nhỏ, người lớn pha, không ăn, giới hạn thời gian nhào và rửa tay sau khi chơi thì rủi ro thấp. Không cho trẻ dưới 3 tuổi chơi.
Làm slime không cần hàn the được không?
Có thể dùng dung dịch kính áp tròng có axit boric kèm baking soda; cách này vẫn có borat nhưng ở dạng pha loãng sẵn, dễ kiểm soát hơn. Các công thức không chứa borat như bột ngô trộn nước cho khối dẻo khác, không kéo dãn giống slime.
Vì sao slime bị dính tay?
Slime dính thường do thiếu chất kích hoạt hoặc nhào chưa đủ lâu. Nhào thêm vài phút trước; nếu vẫn dính thì thêm vài giọt chất kích hoạt, mỗi lần một ít để slime không bị cứng.
Slime để được bao lâu?
Trong hộp kín, nơi mát, slime thường giữ được từ một đến vài tuần. Khi có mùi lạ, đốm mốc, đổi màu hoặc chảy nước thì nên bỏ, không cố giữ.
