Squishy là đồ bóp làm bằng xốp polyurethane (PU) mềm, nặn thành hình bánh mì, trái cây, con vật, bóp lõm rồi từ từ phồng lại. Squishy an toàn hơn khi gần như không có mùi, không dính tay, màu không phai, có nhãn ghi rõ nhà sản xuất và độ tuổi. Loại có mùi hoá chất nồng nên tránh: năm 2018, cơ quan môi trường Đan Mạch kiểm tra một số squishy và phát hiện chúng thải ra hoá chất có hại khi trẻ để gần mặt lâu.
Squishy là gì, vì sao bóp lại "đã"
Squishy (từ tiếng Anh squishy – mềm nhũn) nổi lên từ Nhật Bản và các nước châu Á vào khoảng giữa thập niên 2010, ban đầu là móc treo điện thoại hình bánh ngọt. Khoảng năm 2017–2018, squishy cỡ lớn bùng lên khắp thế giới nhờ video bóp chậm trên mạng.
Điều làm squishy khác bóng bóp thông thường là tốc độ phồng lại chậm (gọi là "slow rising"). Bóp một cái bánh mì xốp, thả tay, nhìn nó từ từ căng phồng trở lại trong vài giây — cảm giác giống nhìn bột nở, rất dễ chịu với mắt. Squishy còn được làm thơm, in màu như thật, nên vừa là đồ bóp vừa là đồ sưu tầm.
Squishy làm từ gì
Phần lớn squishy là xốp polyurethane (PU) đàn hồi chậm, cùng họ với xốp làm nệm "memory foam". Quá trình sản xuất PU dùng nhiều hoá chất. Nếu làm cẩn thận và để xốp "thoát khí" đủ lâu trước khi đóng gói, sản phẩm cuối gần như không mùi. Nếu làm ẩu, xốp còn tồn dư hoá chất dễ bay hơi, cộng thêm sơn phủ và hương liệu đậm.
| Loại squishy | Chất liệu | Ưu điểm | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Xốp PU đàn hồi chậm | Polyurethane | Phồng lại chậm, nhẹ | Mùi, sơn phủ bong tróc, vụn xốp |
| Squishy silicon / TPR dạng mochi | Silicon hoặc nhựa nhiệt dẻo mềm | Rửa được, ít mùi | Bụi bám, dễ rách nếu kéo mạnh |
| Squishy có lõi gel, nước, hạt | Vỏ cao su hoặc nhựa, nhân lỏng | Cảm giác lạ tay | Thủng là chảy nhân ra; không hợp trẻ nhỏ |
| Squishy tự làm bằng bọt biển, giấy | Bọt biển rửa bát, băng dính trong, giấy vẽ | Biết rõ thành phần | Bền kém, nhưng vui để làm |
Chuyện ở Đan Mạch năm 2018
Năm 2018, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Đan Mạch (Miljøstyrelsen) mua 12 mẫu squishy bán trên thị trường để kiểm tra lượng hoá chất bay hơi từ chúng. Theo báo cáo của cơ quan này, tất cả các mẫu đều thải ra hoá chất, trong đó có những chất như dimethylformamide, styren, toluen — và với một số mẫu, lượng hít vào khi trẻ ngủ hoặc chơi sát mặt nhiều giờ có thể vượt mức được coi là an toàn. Đan Mạch khuyến cáo các nhà bán lẻ rút những sản phẩm này, và nhiều nước châu Âu khác cũng lưu ý tương tự.
Cần hiểu đúng: nghiên cứu này kiểm tra một số mẫu cụ thể, không chứng minh mọi squishy đều độc. Nhưng nó cho thấy một điều thực tế — mùi nồng từ squishy là tín hiệu nên coi trọng, không phải "mùi đặc trưng" vô hại. Hương thơm cũng có thể che đi mùi hoá chất.
Chọn squishy an toàn hơn: bảng kiểm khi mua
- Ngửi: mở túi ra, nếu có mùi nhựa, mùi sơn, mùi dung môi nồng thì không mua. Mùi thơm hoa quả quá đậm cũng nên dè chừng.
- Sờ: bề mặt không dính tay, không nhờn. Cọ ngón tay lên — màu không phai ra tay.
- Nhìn: lớp sơn không nứt, không bong. Không có hạt cườm, mắt nhựa dán sơ sài dễ rời.
- Đọc nhãn: có tên, địa chỉ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, độ tuổi, cảnh báo. Ở Việt Nam, đồ chơi trẻ em phải có dấu hợp quy CR theo quy chuẩn an toàn đồ chơi.
- Độ tuổi: nhiều squishy ghi "không dành cho trẻ dưới 3 tuổi" vì xốp có thể bị cắn rời thành mảnh nhỏ.
Dùng squishy an toàn ở nhà
- Mua về, phơi gió trước: để squishy ở nơi thoáng, ngoài phòng ngủ vài ngày để bớt mùi. Vẫn còn nồng thì bỏ.
- Không để squishy trên giường, không ngủ ôm, không để sát mặt trẻ lâu — đây chính là tình huống hít hoá chất nhiều nhất.
- Cất ở phòng thoáng, không cất cả bộ sưu tập dày đặc trong tủ kín ở phòng ngủ.
- Không để trẻ cắn, gặm: xốp vụn, sơn bong có thể vào miệng.
- Rửa tay sau khi chơi, nhất là trước khi ăn.
- Bỏ khi: rách, vụn, bong sơn, dính tay, hoặc mùi tăng lên khi trời nóng.
Vệ sinh squishy đúng cách
Squishy xốp PU rất xốp nên hút bụi, mồ hôi tay. Ngâm nước dễ làm xốp hỏng, sơn bong.
- Lau nhẹ bề mặt bằng khăn ẩm vắt kiệt, có chút xà phòng loãng.
- Lau lại bằng khăn ẩm nước sạch.
- Rắc ít bột bắp hoặc phấn rôm trẻ em lên bề mặt nếu bị dính, phủi đi phần thừa.
- Để khô tự nhiên nơi thoáng, tránh nắng gắt — tia cực tím làm xốp giòn, vàng.
Squishy silicon dạng mochi thì rửa được bằng nước ấm và xà phòng, để khô hẳn rồi rắc chút bột bắp cho đỡ bám bụi.
Tự làm squishy bằng giấy và bọt biển
Đây là cách vừa có đồ bóp, vừa biết rõ thứ con mình cầm được làm từ gì. Hợp trẻ từ 6 tuổi, người lớn hỗ trợ phần kéo.
- Vẽ một hình đơn giản (bánh, con mèo, trái dâu) lên giấy hai lần, giống nhau, rồi tô màu.
- Dán kín hai mặt bằng băng dính trong — dán chồng mép, phủ kín toàn bộ giấy. Đây là lớp "da" chống rách.
- Người lớn cắt theo viền, chừa mép băng dính khoảng 0,5 cm.
- Dán hai mặt lại với nhau theo viền, chừa một khe nhỏ.
- Nhồi vụn bọt biển rửa bát mới (cắt nhỏ) hoặc túi nilon vo tròn vào, không nhồi quá chặt.
- Dán kín khe. Bóp thử.
Squishy giấy không phồng chậm như xốp PU, nhưng tiếng sột soạt và cảm giác mềm vẫn rất dễ chịu. Và vẽ hình gì là tuỳ trẻ — đây mới là phần trẻ thích nhất.
Góc nhìn hôm nay: đẹp và thơm chưa chắc đã an toàn
Squishy là ví dụ tốt để nói với trẻ về hoá chất trong đồ dùng hằng ngày. Một món đồ dễ thương, thơm ngát vẫn có thể chứa những thứ không nên hít nhiều. Không cần sợ hãi, chỉ cần có thói quen: ngửi, sờ, đọc nhãn; để đồ mới ở chỗ thoáng; không mang đồ có mùi nồng lên giường. Những thói quen đó áp dụng được cho cả đồ nhựa, đồ nội thất, sơn, xốp khác trong nhà.
Nếu trẻ hay đau đầu, chảy nước mắt, kích ứng da sau khi chơi một món đồ, ngừng dùng và hỏi ý kiến bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Squishy làm bằng gì?
Phần lớn squishy làm từ xốp polyurethane đàn hồi chậm, phủ sơn và thường có hương liệu. Một số loại làm từ silicon, nhựa nhiệt dẻo mềm hoặc có lõi gel, nước bên trong.
Squishy có độc không?
Không phải squishy nào cũng độc, nhưng năm 2018 cơ quan môi trường Đan Mạch kiểm tra 12 mẫu và thấy chúng thải ra hoá chất bay hơi, một số ở mức đáng lo khi trẻ để sát mặt lâu. Nên tránh loại có mùi nồng và không để squishy trên giường ngủ.
Squishy có mùi hắc phải làm sao?
Để squishy ở nơi thoáng gió, ngoài phòng ngủ vài ngày cho bớt mùi. Nếu mùi vẫn nồng hoặc tăng lên khi trời nóng thì nên bỏ, không cố giữ lại.
Vệ sinh squishy bằng cách nào?
Với squishy xốp, chỉ lau nhẹ bằng khăn ẩm có xà phòng loãng, lau lại nước sạch và để khô tự nhiên, không ngâm nước. Squishy silicon thì rửa được bằng nước ấm và xà phòng, sau đó rắc chút bột bắp cho đỡ dính.
Squishy dùng được cho trẻ mấy tuổi?
Nhiều sản phẩm ghi không dành cho trẻ dưới 3 tuổi vì xốp có thể bị cắn rời thành mảnh nhỏ gây hóc. Với trẻ lớn hơn vẫn nên chọn loại có nhãn rõ ràng, không mùi nồng và có người lớn để ý.
